Trong thị trường tiền điện tử đầy biến động khi giao dịch không thể thu hồi và tài sản số có thể bị đánh cắp chỉ trong giây lát, Spyware nổi lên như một mối đe dọa đáng lo ngại. Phần mềm gián điệp này âm thầm xâm nhập vào thiết bị, thu thập thông tin cá nhân và tài sản kỹ thuật số của người dùng mà họ không hề hay biết. Vậy Spyware là gì? Tại sao nó lại nguy hiểm đối với người dùng tiền điện tử? Hãy cùng coin568net khám phá chi tiết ngay sau đây.
Spyware là gì?
Spyware hay còn gọi là phần mềm gián điệp, đây là một loại mã độc hại được thiết lập với mục đích lén lút truy cập và đánh cắp dữ liệu cá nhân của người dùng từ thiết bị mà không được cho phép. Dữ liệu này có thể là mật khẩu, lịch sử truy cập trình duyệt, thông tin cá nhân hoặc nguy hiểm hơn là những hoạt động online như email, tin nhắn,…
Dữ liệu sau khi bị thu thập thường sẽ được chuyển đến cho bên thứ 3 ví dụ như hacker, công ty quảng cáo hoặc các tổ chức tội phạm mạng,… để sử dụng vào các mục đích như chiếm đoạt danh tính trục lợi từ quảng cáo, lừa đảo.
Tại thị trường tiền điện tử, spyware thường được sử dụng để đánh cắp những dữ liệu quan trọng như khóa riêng tư, seed phrase, dữ liệu đăng nhập sàn giao dịch nhằm chiếm đoạt tài sản của người dùng. Những phần mềm gián điệp này thường xâm nhập người dùng Crypto thông qua những ứng dụng giả mạo, email lừa đảo hoặc những tiện ích mở rộng trình duyệt độc hại giống như công cụ quản lý ví.
Khi giá trị tài sản của tiền điện tử ngày một cao, phần mềm gián điệp đã trở thành phương tiện phổ biến của hacker nhằm đột nhập và ví điện tử và đánh cắp tài sản của người dùng một cách âm thầm khó mà phát hiện.
Điều gì khiến Spyware trở thành mối đe dọa đặc biệt trong thị trường tiền điện tử?
Khóa riêng tư và seed phrase có nhiệm vụ như chìa khóa duy nhất để mở và sử dụng ví tiền điện tử của mình. Thông qua việc dùng phần mềm gián điệp, hacker sẽ thu thập dữ liệu này và rút sách số tiền có trong ví của nạn nhân qua ví riêng của chúng. Vì tính phi tập trung và không thể hoàn tác của blockchain mà người dùng gần như không có cơ hội để thu hồi tài sản đã bị đánh cắp.
Chính việc này đã khiến cho những cuộc tấn công bằng spyware trở nên ngày càng nguy hiểm, bởi vì chỉ một lần bị tấn công thành công, người dùng cũng có mất toàn bộ số tiền điện tử của mình. Năm 2022, Ronin Network từng là mục tiêu của cuộc tấn công bằng phần mềm gián điệp, với tổn thất hơn 600 triệu đô la Mỹ và đã trở thành một trong những vụ tấn công nghiệm trọng nhất trong thị trường tiền điện tử trong thời điểm đó.
Bên cạnh đó, phần mềm gián điệp hoạt động một cách kín đáo, không tạo ra những dấu hiệu cụ thể như làm chậm thiết bị (như cryptojacking), làm cho người dùng khó có thể biết được mình đang bị xâm nhập cho tới khi đã quá trễ. Thêm vào đó, chúng thường xuyên được nâng cấp và điều chỉnh để nhắm đến đối tượng người dùng tiền điện tử.
Vào ngày 07/02/2024, tổ chức an ninh mạng Kaspersky Việt Nam thông báo về sự phát hiện một loại mã độc mới mang tên SparkCat, đã tồn tại trên cả Apple App Store cùng với Google Play từ tháng 3/2024.
Mã độc này dùng công nghệ học máy để rà soát các thư mục ảnh, thu thập những ảnh chụp màn hình lưu trữ seed phrase cùng với những dữ liệu quan trọng khác. Điều này tạo điều kiện cho hacker xâm nhập và chiếm đoạt tài sản tiền điện tử của người dùng mà không bị phát hiện.
Theo tổ chức Kaspersky, những phiên bản ứng dụng có chứa mã độc này cũng được phát tán qua những kênh không chính thức khác. Tại nền tảng Google Play, số lần tảng xuống những ứng dụng này đã ghi nhận hơn 250,000 lần. Tuy chưa có thông tin thiệt hại nào từ SparkCat được ghi nhận, thế nhưng con số này vẫn cho thấy được việc người dùng bị mất tài sản tiền điện tử là một mối đe dọa tiềm ẩn như bom nổ chậm.
Cách thức hoạt động của Spyware trong thị trường Crypto
Sau khi tấn công vào thiết bị của người dùng, phần mềm gián điệp có thể bắt đầu vận hành theo nhiều cách thức khác nhau. Vậy thì cơ chế hoạt động của Spyware là gì? Tóm lại thì phần mềm này sẽ vận hành qua 4 giai đoạn như dưới đây:
Giai đoạn 1: Tấn công hệ thống
Phần mềm gián điệp không xuất hiện một cách ngẫu nhiên trên thiết bị người dùng, thông thường nó sẽ được gắn vào những website, phần mềm, email airdrop hoặc tệp tin giả có mục đích lừa đảo.
Một số loại phần mềm gián điệp còn được giấu trong những tiện ích mở rộng trình duyệt quảng cáo tính năng nâng cao giao dịch hoặc phần mềm đào coin miễn phí. Khi người dùng cài đặt ứng dụng, tiện ích hoặc truy cập tệp, Spyware sẽ thâm nhập và thiết bị và bước vào giai đoạn hai.
Giai đoạn 2: Đánh cắp dữ liệu quan trọng
Khi đã thâm nhập thành công, phần mềm gián điệp sẽ tiến hành giám sát những hoạt động có liên quan đến tiền điện tử và đánh cắp những thông tin quan trọng.
Phụ thuộc vào mỗi loại phần mềm gián điệp mà cách thức đánh cắp dữ liệu sẽ khác nhau, như ghi lại quá trình nhập khóa riêng tư, sao chép và thay đổi địa chỉ ví từ bộ nhớ tạm của thiết bị thành địa chỉ ví của tin tặc, làm cho người dùng chuyển nhầm, chụp màn hình khi tiến hành đăng nhập vào nền tảng giao dịch.
Giai đoạn 3: Truyền thông tin
Thông tin sẽ được truyền về máy chủ của hacker bằng kết nối ẩn. Hoạt động này diễn ra vô cùng kín đáo, không gây ảnh hưởng đến trải nghiệm của người dùng để tránh sự chú ý.
Giai đoạn 4: Tận dụng tài sản
Với những dữ liệu đã đánh cắp được, hacker có thể xâm nhập vào ví của người dùng, chiếm đoạt toàn bộ tài sản mã hóa hoặc tiến hành những giao dịch trái phép. Vì tính chất không thể hoàn tác của blockchain, người dùng gần như không thể khôi phục lại tài sản đã bị đánh cắp của mình.
Một số dạng Spyware phổ biến trong thị trường tiền điện tử
Phần mềm gián điệp trong thị trường tiền điện tử có thể được chia làm nhiều dạng riêng theo mục tiêu và cách thức hoạt động của chúng. Có 3 nhóm chính của phần mềm gián điệp: Botnet Spyware, System Monitor và Trojan Spyware. Cụ thể là:
Trojan Spyware: Quản lý thiết bị từ xa
Trojan Spyware là dạng Spyware hoạt động bí mật trong những phần mềm hợp pháp hoặc giả mạo để có thể thâm nhập thầm lặng vào thiết bị của người dùng. Khác với những dạng phần mềm gián điệp khác chỉ đánh cắp thông tin, Trojan Spyware còn có thể quản lý thiết bị hoàn toàn từ xa, cho phép tin tắc tiến hành những thao tác trái phép như thực hiện giao dịch, truy cập ví, sửa đổi mật khẩu hoặc đánh cắp tất cả tài sản tiền điện tử mà người dùng không phát hiện.
Đây là dạng phần mềm gián điệp nguy hiểm nhất, vì tin tặc sẽ nắm toàn quyền kiểm soát thiết bị, từ nhập bàn phím, di chuyển chuột, truy cập ví, tiến hành các lệnh giao dịch hoặc thiết lập bảo mật mà người dùng không thể phát hiện.
System Monitor: Theo dõi hệ thống và thu thập thông tin
System Monitor là nhóm phần mềm gián điệp chuyên giám sát và sao chép các hoạt động tại thiết bị của người dùng. Những phần mềm này thường hoạt động một cách lặng lẽ trong nền, chủ yếu có nhiệm vụ đánh cắp dữ liệu quan trọng như seed phrase, khóa riêng tư, địa chỉ ví điện tử, mã xác thực 2 bước (2FA), sau đó truyền dữ liệu này về máy chủ của tin tặc.
- Keylogger: Theo dõi và ghi lại tất cả thao tác phím.
- Screenlogger: Chụp và lưu lại hình ảnh hoặc quay video các hoạt động diễn ra trên màn hình người dùng. a
- Clipboard Hijacker: Giám sát dữ liệu được sao chép và thay thế địa chỉ ví bằng địa chỉ của kẻ tấn công khi người dùng tiến hành giao dịch.
- Memory Scraper: Lấy thông tin quan trọng từ bộ nhớ tạm (RAM) của thiết bị.
- Web Inject: Cài mã độc trực tiếp vào trình duyệt để giám sát người dùng và thu thập dữ liệu đăng nhập, cookie cùng với thông tin ví Crypto.
Botnet Spyware: Chiếm quyền điều khiển nhiều thiết bị
Botnet Spyware là dạng Spyware vừa có thể thu thập thông tin cá nhân lại vừa có thể đưa thiết bị của người dùng vào mạng lưới botnet, một tập hợp bao gồm các thiết bị bị điều khiển từ xa mà người dùng không nhận ra. Những tin tắc có thể dùng mạng lưới này để tiến hành những cuộc xâm nhập quy mô lớn hoặc khai thác tiền điện tử một cách trái phép, tác động tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người dùng trên toàn thế giới.
Dựa vào Botnet Spyware mà hacker có thể thực hiện những cuộc xâm nhập tấn công DDoS, tiến hành những vụ lừa đảo tài sản lớn với những dữ liệu đánh cắp được từ mạng lưới hoặc rao bán dữ liệu quan trọng tại các chợ đen.
Thời điểm năm 2018, những chuyên gia bảo mật đã phát hiện Smominru, một botnet chuyển những máy tính nhiễm thành thiết bị đào tiền điện tử Monero. Botnet này đã tấn công hơn 500,000 thiết bị trên khắp thế giới, chủ yếu dùng sức mạnh xử lý của CPU người dùng để khai thác Monero (XMR). Tại thời điểm đó, mỗi ngày botnet này đã khai thác khoáng 24 XMR, trị giá khoảng 8,500 USD.
Xem thêm:
Keylogger là gì? Hiểu rõ cách thức theo dõi bàn phím khi giao dịch
Ngăn chặn tấn công ransomware: Những điều nhà đầu tư cần biết
Các dấu hiệu cảnh báo sự xuất hiện của Spyware trên thiết bị
Những phần mềm gián điệp hoạt động lặng lẽ và có thể làm cho thiết bị của người dùng xuất hiện những dấu hiệu như sau:
- Hiệu suất của thiết bị kém hơn trước đó, xuất hiện tình trạng bị treo hoặc giật khi sử dụng.
- Hao hụt pin nhanh, nhiệt độ máy cao.
- Xuất hiện âm thanh không rõ nguồn gốc, đường truyền rè khi thực hiện cuộc gọi.
- Ổ đĩa CD-ROM trên thiết bị đóng mở một cách tự động.
- Màn hình trình duyệt hiển thị những cửa sổ pop-up quảng cáo.
- Lịch sử duyệt web xuất hiện những hoạt động bất thường mà người dùng không thực hiện.
- Hình nền tự động thay đổi thường xuyên và không thể chỉnh sửa lại.
- Font chữ và các thiết lập khác trên máy tính tự động điều chỉnh.
- Chức năng chuột bị đảo lộn, hoặc con trỏ chuột biến mất khỏi màn hình thiết bị.
- Phát hiện những phần mềm, chương trình lạ xuất hiện dù người dùng không tải về.
Dưới đây là một số phần mềm gián điệp phổ biến trên thiết bị di động mà người dùng cần rà soát có xuất hiện trên thiết bị của mình hay không.
Những biện pháp phòng ngừa Spyware trong thị trường tiền điện tử
Với sự phát triển và phổ biến ngày càng mạnh mẽ của thị trường tiền điện tử đã giúp cho đối tượng xấu lợi dụng những lỗ hổng bảo mật và sự thiếu kiểm soát để hoạt động, khiến cho phần mềm gián điệp trở thành mối đe dọa ngày càng nghiêm trọng đối với tài sản người dùng.
Để có thể phòng tránh và bảo vệ thiết bị của mình khỏi những cuộc tấn công của phần mềm gián điệp tại thị trường tiền điện tử, bạn có thể tham khảo một số biện pháp dưới đây:
- Kích hoạt tường lửa trên thiết bị chặn những kết nối trái phép và nhận cảnh báo khi xuất hiện những phần mềm, ứng dụng, chương trình độc hại đang cố gắng truy cập vào thiết bị.
- Cài đặt những ứng dụng bảo mật diệt virus như Avast, Panda Free Antivirus, McAfee, Bitdefender, Malwarebytes,… để nhận diện và xử lý Malware, Spyware trên thiết bị.
- Kích hoạt xác thực 2 lớp (2FA) kết hợp với những công cụ quản lý mật khẩu như Password Boss, Dashlane, Sticky Password, LastPass,… để có thể nâng cao mức độ bảo mật cũng như ngăn chặn hoạt động truy cập trái phép vào tài khoản Crypto của người dùng.
- Khi không sử dụng hãy tắt thiết bị để hạn chế nguy cơ bị phần mềm gián điệp nhắm đến. Việc người dùng thường xuyên bật chế độ sleep trên thiết bị và không đóng tất cả các tab khi không sử dụng đã vô tình tạo cơ hội cho hacker tấn công.
- Thường xuyên cập nhật hệ điều hành cùng với phần mềm lên phiên bản mới nhất để khắc phục lỗi bảo mật. Thông thường những phiên bản cũ có những lỗ hổng mà hacker có thể lợi dụng để cài đặt phần mềm gián điệp.
- Trước khi tiến hành truy cập những website Crypto, hãy kiểm tra cẩn thận Url để đảm bảo đó là địa chỉ chính thức, tránh bị chuyển hướng đến những website lừa đảo.
- Thật cẩn thận khi tiến hành tải bất kỳ phần mềm, các file hoặc truy cập vào những đường link lạ. Chỉ tải phần mềm từ những nguồn uy tín, chẳng hạn như website chính thức của nhà cung cấp và luôn cẩn trọng các phiên bản tải miễn phí từ các nguồn không rõ ràng, kiểm tra kỹ lưỡng trước khi mở email hoặc truy cập vào bất kỳ liên kết lạ nào.
Những cách phòng ngừa trên sẽ phần nào giúp người dùng hạn chế rủi ro bị tấn công bởi phần mềm gián điệp khi gia nhập thị trường tiền tử. Thế nhưng, việc luôn đề cao cảnh giác và cẩn thận trong từng hành động vẫn là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn cho dữ liệu cá nhân cùng với tài sản.
Kết luận
Như vậy, bài viết của coin568net đã giúp bạn giải đáp được câu hỏi Spyware là gì cũng như cho bạn thấy được mức độ nguy hiểm của phần mềm này trong thị trường tiền điện tử. Hy vọng qua bài viết trên bạn sẽ có cho mình những cách phòng tránh Spyware phù hợp cho mình và hoạt động hiệu quả trên thị trường Crypto.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.