Với những blockchain riêng biệt sẽ có những tiêu chuẩn để đúc token riêng, ở Bitcoin thì chính là BRC-20. Tuy nhiên tiêu chuẩn này lại có nhưng hạn chế cần phải khắc phục, vì vậy mà ORC-20 đã ra đời. Vậy ORC-20 là gì? Bộ tiêu chuẩn token này cải thiện những hạn chế và bổ sung những tính năng mới. Để tìm hiểu chi tiết hơn về khái niệm, cơ chế vận hành và những lợi ích mà ORC-20 mang lại, đừng bỏ qua nội dung bài viết dưới đây của coin568net nhé!
ORC-20 là gì?
ORC-20 chính là một tiêu chuẩn token của blockchain Bitcoin, giữ vai trò là bản nâng cấp của BRC-20. Tháng 3/2023, OrcDAO chính thức cho ra mắt ORC-20 với mục tiêu giải quyết hạn chế của BRC-20. Tiêu chuẩn trên sẽ chú trọng vào vấn đề bảo mật, cải thiện tiềm năng mở rộng. Song song đó còn tích hợp nhiều tính năng linh hoạt về việc quản lý và phát hành tài sản mã hóa ở blockchain Bitcoin.
Giống với BRC-20, những token ORC-20 vẫn dùng JSON để thể hiện dữ liệu và lưu lại trên từng đơn vị satoshi dựa theo thứ tự Ordinal. Nhưng, ORC-20 lại không phải hoàn toàn là bản sao, nó còn sở hữu hàng loạt những cải tiến kỹ thuật vượt trội, tăng khả năng mở rộng ứng dụng hơn bản cũ.
Điểm khác biệt giữa ORC-20 với BRC-20 là gì?
Để hiểu rõ các giá trị nhận được từ ORC-20 là gì, đầu tiên phải điểm qua một vài hạn chế bất cập ở cấu trúc của BRC-20 vốn là cơ sở của tiêu chuẩn trên.
Những vấn đề của BRC-20 được cải thiện ở ORC-20
Các vấn đề mà BRC-20 đang vướng phải đều đã được nâng cấp ở phiên bản tiêu chuẩn ORC-20. Cùng điểm qua những hạn chế ngay sau đây:
- Nguy cơ chi tiêu kép (double-spending):Cơ chế bảo mật của BRC-20 kém hiệu quả trước hành vi double spending. Điều này sẽ hình thành nguy cơ cho sự minh bạch và tính vẹn toàn của hệ thống.
- Không thể điều chỉnh sau khi triển khai: Sau khi thực thi không thể điều chỉnh: Một khi phát hành BRC-20, các thông số gồm giới hạn mint token và tổng cung sẽ không thể chỉnh sửa. Nó gây trở ngại cho việc thích ứng với biến đổi của thị trường hay nhu cầu từ cộng đồng.
- Tên token có giới hạn ký tự: Tên token mint theo BRC-20 sẽ chỉ có 4 ký tự. Vì vậy mà rất dễ trùng tên, khó xây dựng tên tuổi riêng và hạn chế khả năng phát triển hệ sinh thái.
- Cần sự hỗ trợ từ những hệ thống bên ngoài: BRC-20 vẫn phải dựa vào những công cụ tạo chỉ mục từ bên trung gian để vận hành hiệu quả. Đây chính là nguy cơ về bảo mật và phải chịu sự ràng buộc.
- Tính năng còn hạn chế: So với sự đa dạng tính năng của ERC-20 ở Ethereum thì BRC-20 lại quá phổ thông, không có các tính năng cải tiến để xử lý nhiều tình huống bất ngờ.
Các điểm cải tiến đáng giá ở ORC-20
ORC-20 ra đời đã tạo nên cơn sốt đối với cộng đồng crypto nói chung và người dùng blockchain Bitcoin nói riêng. Những cải tiến này đã mở rộng nhiều tiềm năng hơn cho hệ sinh thái này:
- Ứng dụng cơ chế UTXO của Bitcoin: ORC-20 khai thác mô hình UTXO đặc trưng ở hệ thống Bitcoin nhằm giải quyết những giao dịch token. Từng giao dịch sẽ được tách lẻ phần còn lại chuyển đến địa chỉ ví người mở giao dịch, qua đó hỗ trợ chống lại double spending hiệu quả hơn.
- Không giới hạn đặt tên token: Tên của token không bị giới hạn, có thể đặt tên dài và nhận diện dễ hơn. Việc trên giúp cho việc phát triển thương hiệu và đem lại trải nghiệm cho người dùng hiệu quả hơn.
- Hỗ trợ đa dạng định dạng dữ liệu: Tiêu chuẩn ORC-20 lưu được nhiều dạng thông tin hơn so với BRC-20, hỗ trợ mở rộng tiềm năng thể hiện thông tin kèm theo toẹn từ dữ liệu hình ảnh, mô tả cho đến những thuộc tính khó khăn hơn.
- Dễ dàng hủy giao dịch: Thông qua cơ chế nonce, trader được chủ động phá bỏ những giao dịch vẫn chưa thông qua. Đây chính là nâng cấp thiết yếu hỗ trợ quản lý rủi ro đối với quy trình gửi token
- Được phép nâng cấp token: Không giống BRC-20, ORC-20 sẽ cho người dùng cơ hội chỉnh sửa những thông số của token, hoặc thêm vào thông tin minh họa như đường dẫn mô tả và hình ảnh sau khi thực thi. Việc này hỗ trợ token thích nghi với đa dạng nhu cầu.
- Hỗ trợ nâng cấp từ BRC-20: Tiêu chuẩn ORC-20 có thể tương thích ngược cùng BRC-20, hỗ trợ trader nâng cấp token cũ lên tiêu chuẩn mới mà không phải chỉnh sửa cơ sở hạ tầng.
Phương thức vận hành của ORC-20
Tiêu chuẩn ORC-20 được phát triển xoay quanh bốn cơ chế cốt lõi, giữ vai trò như chuỗi vận hành để lưu chuyển, phát hành và kiểm soát token ở hệ thống Bitcoin. Từng hành động đều được lưu lại công khai ở blockchain bằng những bản khắc (inscription), giữ vững sự rõ ràng và truy xuất thông tin.
- Triển khai (Deploy): Đó là bước bắt đầu cho vòng đời của token ORC-20. Ở đây, người đúc token sẽ tạo những dữ liệu cơ bản như tổng nguồn cung, tên token và khối lượng token tối đa được đúc ở mỗi giao dịch. Các thiết lập trên là cơ sở để token vận hành ổn định sau này.
- Đúc token (Mint): Tiếp đó người dùng sẽ bắt đầu hình thành token mới dựa vào giới hạn được đưa ra. Quy trình trên là đúc giống như hoạt động xây dựng hay phát hành tiền tệ ở thị trường truyền thống, tuy nhiên được tiến hành tự động và rõ ràng hoàn toàn ở blockchain
- Chuyển token (Send): ORC-20 dùng cơ chế UTXO của bitcoin để giải quyết giao dịch. Nếu người dùng chuyển token từ ví này đến ví khác, nền tảng sẽ mở giao dịch mới và lưu lại ở blockchain. Từng giao dịch đều kèm theo một giá trị có tên gọi là nonce, hỗ trợ sắp xếp thứ tự và quan sát tiến trình với độ chính xác cao, giảm thiểu nhầm lẫn và trùng giao dịch
- Hủy giao dịch (Cancel): Đối với tình huống người dùng muốn ngừng giao dịch chưa được hoàn thành, ORC-20 đem đến chức năng hủy thông qua phương thức chuyển một lệnh dùng cùng nonce cùng giao dịch gốc. Việc này làm cho lệnh cũ mất hiệu lực, không để tài sản bị chuyển sai địa chỉ hay hao hụt.
Từng hành động đều được lưu lại ở dạng inscription, nó chính là lưu trữ không thay đổi ở mỗi đơn vị satoshi. Do đó, toàn bộ hoạt động đều được công khai, có khả năng kiểm tra ngược, không thể thay đổi sau khi lưu trữ. Đó chính là đặc trưng hỗ trợ ORC-20 giữ được sự minh bạch và tính bảo mật đối với quy trình hoạt động. Nội dung này hẳn đã cho bạn hiểu được cơ chế vận hành của ORC 20 là gì.
Ưu điểm và hạn chế của ORC-20
Tương tự như những tiêu chuẩn khác ở mạng lưới blockchain, tiêu chuẩn ORC-20 cũng có tính hai mặt của nó. Việc nắm rõ điểm yếu và mạnh sẽ hỗ trợ trader có những nhận định chính xác nhất về khả năng phát triển của ứng dụng và rủi ro khi gia nhập hệ sinh thái trên.
Điểm mạnh
- Khắc phục nguy cơ chi tiêu kép: Nhờ ứng dụng cơ chế UTXO, ORC-20 sẽ ngăn chặn hoàn toàn vấn đề chi tiêu nhiều lần đối với một token. Đó từng là vấn đề nan giải đối với tiêu chuẩn BRC-20.
- Gia tăng sự linh động và tùy biến: Xóa bỏ giới hạn đặt tên với 4 ký tự, người đúc token được phép đặt tên dài và có tính thương hiệu. Song song đó, họ cũng được phép chỉnh sửa thông số về kỹ thuật như giới hạn đúc, tổng cung hoặc bổ sung hình ảnh mô tả mà trước đó không được hỗ trợ ở BRC-20.
- Nâng cấp bảo mật: Việc kết hợp cả tính năng hủy giao dịch cũng như cơ chế UTXO hỗ trợ cải thiện tính vẹn toàn và hạn chế nguy cơ thao túng đối với quy trình gửi token.
- Tương thích với token BRC-20: Tiêu chuẩn ORC-20 được thiết lập với mục đích không hủy sự tồn tại của hệ sinh thái BRC-20. Những token cũ sẽ được cải tiếng lên ORC-20 mà không có rào cản lớn về kỹ thuật.
- Hỗ trợ định dạng đa dạng dữ liệu: ORC-20 cho phép ghi lại và giải quyết đa dạng dữ liệu hơn, đem đến nhiều tiềm năng ứng dụng ở tương lai như metadata, NFT hay tích hợp với những dApp khác.
Thách thức
- Phức tạp trong cấu trúc kỹ thuật: Để ứng dụng ORC-20 yêu cầu người dùng cần hiểu được những định nghĩa như nonce và UTXO. Việc này tạo nên rào cản đối với những ai chưa quen những chức năng ở blockchain Bitcoin.
- Dựa vào tạo chỉ mục tập trung: Tuy hoạt động ở blockchain, ORC-20 hiện vẫn phải dựa trên những dịch vụ tạo chỉ mục nhằm truy xuất thông tin, trái ngược với đặc tính phi tập trung được nhiều sự kỳ vọng từ người dùng.
- Chưa có sự kiểm chứng rộng rãi: tiêu chuẩn ORC-20 vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển. Sự ứng dụng trên thực tế với giá trị bền vững vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng để đảm bảo cho sự ổn định trên thị trường.
- Chưa có lợi thế nổi bật: Một vài nhà phát triển nhận định rằng BRC-20 và cả ORC-20 vẫn chưa có lợi thế nổi bật như ERC-20 ở Ethereum để kéo thêm nguồn tiền hay nhà phát triển mới.
- Phí giao dịch cao: Hoạt động lưu thông tin trực tiếp vào blockchain Bitcoin làm cho từng thao tác tiêu hao chi phí cao, đặc biệt là vào lúc mạng lưới quá tải. Đó chính là khó khăn lớn đối với ai muốn thường xuyên dùng ORC-20.
Các công cụ hỗ trợ quản lý token ORC-20 cho trader mới
Trong quá trình tham gia thị trường crypto, việc tạo lập và kiểm soát các token thuộc chuẩn ORC-20 trên mạng Bitcoin có thể là thử thách với nhiều người mới. Rất may, đã có nhiều công cụ được phát triển nhằm đơn giản hóa toàn bộ quy trình, từ khâu tạo token đến việc giám sát hoạt động giao dịch. Dưới đây là những nền tảng hữu ích giúp bạn tiếp cận hệ sinh thái ORC-20 một cách chủ động và hiệu quả hơn.
ORC-20 Guide
Đối với những người mới tìm hiểu về ORC-20, tài liệu ORC-20 Guide đóng vai trò như một bản đồ chỉ đường toàn diện. Nội dung được trình bày tuần tự từ những bước khởi đầu như cài đặt ví, chuẩn bị môi trường hoạt động, cho đến những hướng dẫn chi tiết về quá trình mint token, cấu hình thông số token và các lưu ý trong quá trình vận hành. Nhờ vậy, ngay cả những trader chưa có kinh nghiệm về kỹ thuật blockchain cũng có thể dễ dàng tiếp cận và làm chủ quy trình tạo token ORC-20.
OrcDAO
OrcDAO đóng vai trò như một bộ công cụ all-in-one dành cho trader hoặc nhà phát triển muốn tạo ra các token ORC-20 trên blockchain Bitcoin mà không cần quá nhiều kiến thức kỹ thuật. Bạn có thể dễ dàng thiết lập token của riêng mình, điều chỉnh các thông số như tổng cung, cơ chế phân phối hay quyền quản trị. Ngoài việc hỗ trợ phát hành token, OrcDAO còn cung cấp bộ công cụ kiểm soát vận hành và giám sát hoạt động token sau khi ra mắt.
BitPunks
BitPunks không chỉ tập trung vào token ORC-20 mà còn mở rộng hỗ trợ sang các chuẩn khác như BRC-20 và bộ sưu tập NFT như Punks. Với giao diện trực quan, BitPunks giúp người dùng dễ dàng tìm kiếm, tra cứu thông tin về các bộ sưu tập, tình trạng giao dịch, giá trị thị trường và các dữ liệu thống kê liên quan. Nền tảng này giống như một chợ thông tin tổng hợp, trader có thể nhanh chóng nắm bắt cơ hội đầu tư, đánh giá mức độ phổ biến và tiềm năng tăng trưởng của từng token trong hệ sinh thái blockchain.
Ont Explorer
Trong giao dịch crypto, việc theo dõi dữ liệu on-chain là yếu tố then chốt để đánh giá mức độ an toàn, minh bạch của một dự án. Ont Explorer chính là công cụ dành cho mục tiêu này. Bạn có thể dễ dàng kiểm tra thông tin chi tiết về giao dịch, số lượng địa chỉ ví đang nắm giữ token), lịch sử chuyển dịch tài sản, khối lượng giao dịch trong từng khoảng thời gian… Tất cả dữ liệu đều được lấy trực tiếp từ chuỗi khối, đảm bảo độ chính xác và cập nhật liên tục. Đây là công cụ đặc biệt hữu ích để trader đánh giá dòng tiền, sự phân bổ token, cũng như mức độ quan tâm của cộng đồng với từng dự án ORC-20.
Xem thêm:
Khám phá Wrapped Bitcoin là gì? Sức mạnh mới cho BTC trong DeFi
Runes là gì? Cơn sốt memecoin mới trên Bitcoin blockchain
Một số chuẩn token phổ biến khác trên thị trường crypto
Ngoài chuẩn ORC-20 hay BRC-20 trên Bitcoin, thị trường tài sản số còn tồn tại nhiều tiêu chuẩn token khác, mỗi loại lại sở hữu những tính năng và ứng dụng riêng, phục vụ cho từng hệ sinh thái blockchain khác nhau. Việc nắm bắt các chuẩn token phổ biến này sẽ giúp trader hiểu rõ cơ chế vận hành và tiềm năng ứng dụng của từng nền tảng.
ERC-20: Chuẩn token nền tảng trên Ethereum
ERC-20 là bộ tiêu chuẩn ra đời từ khá sớm, đóng vai trò nền tảng cho việc phát hành và giao dịch token trên blockchain Ethereum. Mỗi token khi muốn hoạt động trên hệ thống Ethereum đều cần triển khai thông qua smart contract tuân thủ đúng các quy định trong bộ tiêu chuẩn ERC-20.
BEP-20: Chuẩn token dành riêng cho BNB Chain
Về mặt cấu trúc, BEP-20 có tính kế thừa mạnh mẽ từ ERC-20, đảm bảo mức độ tương thích cao nhưng đồng thời tối ưu cho tốc độ xử lý nhanh và chi phí giao dịch thấp trên hệ sinh thái BNB Chain. Chuẩn BEP-20 giúp việc tạo lập, giao dịch và tích hợp các token trên BNB Chain diễn ra linh hoạt, thuận tiện, đồng thời hỗ trợ mở rộng khả năng tương tác với các mạng blockchain khác.
TRC-20: Chuẩn token vận hành trên TRON
Việc phát hành token TRC-20 cũng dựa trên hợp đồng thông minh nhưng hoạt động trên mạng lưới TRON, nổi bật với tốc độ xử lý giao dịch nhanh và chi phí rất thấp. TRC-20 cũng đảm bảo khả năng tương thích cao với chuẩn ERC-20, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển ứng dụng xuyên chuỗi hoặc di chuyển tài sản giữa các hệ sinh thái.
Trạng thái phát triển và khả năng ứng dụng của ORC-20
Kể từ khi ORC-20 được công bố vào tháng 3/2023, nó đã nhanh chóng nhận được sự chú ý của cộng đồng Bitcoin, là một trong các tiêu chuẩn token mới đáng chú ý. Vào ngày 13/05/2023, mạng lưới đã ghi nhận đỉnh điểm giao dịch token ORC-20 đạt mức kỷ lục 72.000 giao dịch, dẫn đến 70.000 inscription đã được tạo và tổng chi phí giao dịch tiêu hao đến 14,41 BTC, chứng minh sự chú ý lớn từ người dùng thử nghiệm cũng như nhà đầu tư.
Đầu năm 2024, những giao dịch ORC-20 đã được tiến hành tổng cộng hơn 387.000, tiêu hao chi phí hơn 23 BTC. Đây là cột mốc phát triển đáng chú ý dù vẫn chưa đầy một năm ra mắt. Một vài ORC-20 token đã có được sự nhận diện từ cộng đồng, có thể kể đến những cái tên nổi bật như orc, ordi, doge và ordinals. Cụ thể, token orc đáng chú ý với giới hạn nguồn cung là 21 triệu đơn vị và có 1.800 ví sở hữu, chứng minh sự phân tán rộng rãi ở cộng đồng.
Tuy nhiên, xét về cơ sở hạ tầng, tiêu chuẩn ORC-20 vẫn khá non trẻ. Hiện nay, những sàn giao dịch có hỗ trợ cho tiêu chuẩn này khá ít, làm cho hoạt động mua bán, niêm yết và trao đổi những token ORC-20 có nhiều rào cản. Thị trường giao dịch chủ yếu vẫn còn tính thử nghiệm, nhìn chung thanh khoản vẫn còn thấp khi so với những token theo tiêu chuẩn phổ biến khác như BEP-20 và ERC-20.
Nhìn chung, ORC-20 vẫn đang chứng minh tiềm năng phát triển mạnh nhờ sự nâng cấp và linh hoạt về mặt kĩ thuật. Nhưng để làm một yếu tố thiết yếu ở hệ sinh thái crypto, ORC-20 vẫn phải tốn nhiều thời gian để hoàn thiện cơ sở hạ tầng, mở rộng tính ứng dụng vào thực tế và nhận được sự chấp thuận rộng rãi từ những nền tảng lớn.
Rủi ro và các điểm cần xem xét khi dùng ORC-20
Tuy ORC-20 đem đến nhiều nâng cấp về mặt kỹ thuật nhưng nó cũng tồn tại những nguy cơ tiềm ẩn. Vì vậy trước lúc gia nhập vào thị trường thì người dùng nên tìm hiểu trước những rủi ro của ORC20 là gì.
- Vẫn là công nghệ đang thử nghiệm: Hiệm nay ORC-20 vẫn chưa nhận được sự công nhận rộng rãi. Những token đúc theo chuẩn này sẽ không có sự chắc chắn về giá trị cũng như tính ứng dụng bền vững, vì vậy có khả năng xảy ra rủi ro khi sử dụng.
- Chưa có sự công nhận nhận rộng rãi từ cộng đồng: ORC-20 có thành công hay không đều dựa vào số lượng sàn giao dịch, nhà phát triển và trader gia nhập hệ sinh thái có đủ hay không. Khi không nhận được sự ủng hộ trên thì nó sẽ rơi vào tình trạng hoạt động ít và thậm chí là bị thay thế.
- Khá phức tạp với người mới: Các khái niệm như UTXO, nonce hay thao tác ngừng giao dịch không phổ biến đối với đa số người dùng thông thường, đây là thách thức đối với việc tiếp xúc và sử dụng.
- Cạnh tranh gay gắt: ORC-20 không phải chỉ chạy đua với BRC mà còn có những chuẩn token mới ở Bitcoin như BRC-20, BRC-420 hay ARC-20, làm cho tốc độ tăng trưởng bị phân tán và phải dựa vào thị trường
- Chi phí vận hành cao: Do vận hành ở hệ thống Bitcoin, ORC sẽ bị tác động trực tiếp bởi phí gas và trạng thái mạng quá tải, việc này sẽ làm mức phí gas tăng lên và bất khả thi trong một số tình huống.
Kết luận
ORC-20 mở ra hướng đi mới trong việc tạo và quản lý token trực tiếp trên blockchain Bitcoin, khắc phục nhiều điểm yếu của BRC-20 trước đó. Tuy nhiên, với độ phức tạp còn cao và mức độ chấp nhận chưa phổ biến, nhà đầu tư cần nghiên cứu kỹ lưỡng ORC-20 là gì trước khi tham gia. Hãy luôn đánh giá rủi ro cẩn trọng trước mọi quyết định. Để hiểu rõ hơn về các xu hướng mới nhất trên Bitcoin và thị trường crypto, mời bạn khám phá thêm các bài viết hữu ích khác trên website nữa nhé.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.