Giải pháp mở rộng Layer 2 đang được sử dụng vô cùng phổ biến vì có thể khắc phục phần nào đó những hạn chế của bộ ba bất khả thi. Optimistic Rollup là một trong những cơ chế đáng chú ý. Vậy Optimistic Rollup là gì? Đây là mô hình vận hành theo cách gom nhiều giao dịch để xử lý off-chain theo cơ chế Fraud Proof. Để hiểu rõ hơn về khái niệm, ưu nhược điểm cũng như cách thức vận hành của Optimistic Rollup thì đừng bỏ qua nội dung bài viết dưới đây nhé!
Optimistic Rollup là gì?
Optimistic Rollup là một cơ chế thuộc giải pháp mở rộng khả năng giải quyết giao dịch cho những blockchain như Ethereum. Giải pháp trên nằm trong nhóm Layer 2, nghĩa là thiết lập bổ sung lớp hỗ trợ nằm trên Layer 1 nhằm hạn chế quá tải giao dịch ở chuỗi chính. Optimistic Rollup hướng đến mục đích là xử lý những vấn đề quá tải, phí gas cao mà hầu hết các nền tảng blockchain đều đang gặp phải.
Đặc trưng của giải pháp này gom gọn ở từ “Optimistic” có nghĩa là “lạc quan”. Nền tảng luôn tin rằng toàn bộ những giao dịch triển khai đều đủ tiêu chuẩn. Không cần phải rà soát lần lượt giao dịch ở thời điểm đó, nền tảng sẽ kích hoạt quy trình rà sát chuyên sâu khi có người phát hiện và cung cấp bằng chứng gian luận cụ thể. Quy trình rà soát trên được tiến hành bằng cơ chế fraud proof. Phương thức tiếp xúc chỉ rà soát khi có khiếu nại trên hỗ trợ giảm tiêu hao tài nguyên, qua đó cải thiện tốc độ giải quyết và giảm phí gas.
Cơ chế vận hành của Optimistic Rollup
Sau khi tìm hiểu thông tin tổng quan về Optimistic Rollup là gì, tiếp sau đây chúng ta sẽ cùng nghiên cứu về cách mà nó hoạt động như thế nào nhé. Optimistic Rollup có cơ chế vận hành theo mô hình fraud proof. Cụ thể sẽ được tiến hành như sau:
Giải quyết giao dịch off-chain
Khi trader mở lệnh, những giao dịch không được chứng thực ngay lập tức ở Layer 1 như kiểu truyền thống. Ở optimistic rollup sẽ có bên trung gian là sequencer tập hợp và giải quyết những lệnh này bên ngoài chuỗi.
Nén thông tin và chuyển đến Layer 1
Ngay khi đã giải quyết xong, Sequencer sẽ tập hợp hàng loạt giao dịch thành nhóm (batch), đóng gói thông tin nhỏ gọn rồi chuyển tất cả dữ liệu đó đến Layer 1 của Ethereum bằng mô hình dữ liệu chuyên dụng là calldata. Nhờ đó, Layer 1 sẽ chỉ ghi lại thông tin cuối cùng, tiết kiệm băng thông và phí gas.
Cập nhật tình trạng giao dịch
Ở Layer 1, có một smart contract đảm nhận ghi lại tình trạng cập nhật. Mỗi lượt tiếp nhận giao dịch được nén từ Sequencer, contract trên sẽ ghi lại tình hình hệ thống ở dạng mô hình Merkle, nó là kiến trúc thông tin hỗ trợ chứng thực thông tin một cách cấp tốc.
Giai đoạn chờ xem xét
Ngay khi thông tin được lưu lại, hệ thống đi vào quy trình gọi là challenge period (thời gian thách thức), khoảng thời gian này thường là 7 ngày. Ở thời điểm này, mọi người đều có thể tham gia kiểm tra những giao dịch đã công khai. Khi nhận ra tín hiệu sai phạm, họ sẽ chuyển minh chứng gian lận đến chuỗi chính.
Xử lý tranh chấp
Khi bằng chứng gian lận chuyển đến và được hệ thống xác nhận, các giao dịch được cho là gian lận sẽ hoàn toàn bị huỷ và quy lại trạng thái lúc trước. Người cung cấp được bằng chứng gian lận sẽ được nhận phần thưởng xem như phần quà khích lệ cộng đồng chung tay theo dõi, bảo toàn tính công bằng của mạng lưới.
Vai trò trọng tâm của Sequencer đối với hệ thống Optimistic Rollup
Sequencer tương tự nhà điều phối ở hệ nền tảng Optimistic Rollup. Nhiệm vụ chủ yếu của nó là:
- Gom những lệnh giao dịch của trader.
- Sắp xếp thứ tự tiến hành giao dịch.
- Triển khai những giao dịch off-chain.
- Nén dữ liệu và chuyển đến Layer 1.
Hiện tại, đa phần những dự án dùng Optimistic Rollup như Optimism hay Arbitrum đều đang hoạt động Sequencer theo mô hình tập trung, nghĩa là do nhóm phát triển kiểm soát. Nhưng ở tương lai, những dự án trên đều hướng tới mục tiêu chuyển đổi thành cơ chế phi tập trung, đem đến quyền tham gia mở đối với công đồng nhằm thúc đẩy sự minh bạch và bảo mật cho mạng lưới.
Ưu điểm và hạn chế của Optimistic Rollup là gì?
Optimistic Rollup dù có nhiều ưu điểm đến thế nào, thì nó cũng không thể đi ngược lại quy tắc của những mô hình công nghệ chính là không có tính tuyệt đối. Vì vậy cơ chế này cũng tồn tại những nhược điểm nhất định.
Ưu điểm
- Cải thiện khả năng xử lý: Optimistic Rollup đem đến cho hệ thống nâng cấp đáng kể tiềm năng giải quyết giao dịch. Không còn bị hạn chế mỗi giây có vài chục giao dịch ở chuỗi gốc, hiện tại nền tảng có khả năng giải quyết từ vài trăm chi đến vài nghìn giao dịch mỗi giây.
- Giảm thiểu phí gas đáng kể: Đa phần khối lượng nhiệm vụ được giải quyết ở ngoài Layer 1 và thông tin được đóng gọn lại trước lúc lưu lại, vì vậy chi phí giao dịch cũng tiết kiệm khá nhiều so với ở blockchain Ethereum. Việc này vô cùng thu hút với những trader nhỏ lẻ và những dự án DeFi với lượng giao dịch khổng lồ.
- Hỗ trợ smart contract của Ethereum: Optimistic Rollup được thiết lập phù hợp tuyệt đối với Ethereum Virtual Machine (EVM). Vì vậy những dApp ở chuỗi gốc sẽ rất dễ để chuyển sang Layer 1 mà không phải điều chỉnh mã quá lớn. Việc này hỗ trợ hệ sinh thái có thể mở rộng một cách dễ dàng mà không đặt nền móng lại từ đầu.
- Kế thừa tính bảo mật của blockchain gốc: Tuy đa phần giải quyết giao dịch ngoài chuỗi, nhưng nhờ có cơ chế phát hiện gian lận, cơ chế trên vẫn vào hệ thống bảo mật bền vững ở Ethereum. Khi xuất hiện gian lận, nền tảng sẽ tự động loại trừ những giao dịch đó để giữ cho tài sản của trader luôn được an toàn.
Hạn chế
- Mất nhiều thời gian để rút tài sản: Nếu trader muốn rút tiền về Layer 1, họ cần đợi qua thời gian thích thức, thường khoảng 7 ngày. Thời gian này là để đảm bảo cho toàn bộ giao dịch sẽ đủ thời gian để nhận ra và giải quyết khi gian lận, tuy nhiên nó cũng gây khó khăn cho trader cần tiền gấp.
- Dựa vào khả năng theo dõi của cộng đồng: Tính bảo mật của nền tảng hoạt động dựa vào giả định sẽ có khối lượng lớn người không ngừng rà soát và nhận diện những giao dịch không hợp pháp. Khi cộng đồng phớt lờ hoạt động theo dõi, nguy cơ gian lận sẽ diễn ra trước lúc được nhận diện.
- Tính tập trung nằm tạm thời ở trình sắp xếp giao dịch: Hiện tại, đa phần những giải pháp Optimistic Rollup đều được những đội ngũ phát triển trọng tâm điều khiển trình sequencer. Hoạt động sắp xếp thuộc về nhóm nhỏ, điều này làm tính tập trung trở nên suy yếu, dù ở quy trình dài hạn, những dự án khẳng định sẽ phân bổ lần lượt cho cộng đồng.
- Giới hạn quyền riêng tư: Tất cả thông tin sau khi đóng gói vẫn sẽ được lưu lại minh bạch ở Layer 1. Việc này đồng nghĩa là những hoạt động giao dịch sẽ bị tìm thấy và nghiên cứu từ những công cụ theo dõi blockchain.
Optimistic Rollup có điểm gì khác biệt với ZK-Rollup?
Nếu nghiên cứu những cơ chế mở rộng của Layer 2 ở blockchain, cả 2 cái tên phổ biến nhất là ZK-Rollup và Optimistic Rollup. Hai cơ chế này đều hỗ trợ giảm áp lực ở Layer 1, tiết kiệm chi phí, tuy nhiên phương thức hoạt động lại có những điểm khác nhau rõ rệt. Bên dưới là bảng tổng hợp những đặc điểm khác biệt để trader dễ theo dõi:
| Tiêu chí | Optimistic Rollup | ZK-Rollup |
| Phương thức xác minh | Dựa vào fraud proof, chỉ rà soát khi có người nhận ra và tố cáo | Dựa vào validity proof, từng nhóm giao dịch sẽ được xác minh ngay trước lúc lưu trữ. |
| Thời gian giải quyết giao dịch | Cần vượt qua 7 ngày thử thách nhằm chắc chắn không có hành vi xấu rồi mới được rút tiền về chuỗi gốc. | Giao dịch được thông qua ngay tức khắt nếu proof đủ tiêu chuẩn, rút tiền về chuỗi gốc nhanh chóng. |
| Sự phù hợp với Ethereum (EVM) | Hoàn toàn phù hợp, dễ dàng thực thi những dApp tích hợp sẵn ở Ethereum. | Khả năng tương thích kém,hoạt động triển khai rối rắm hơn vì cần thiết lập công cụ hỗ trợ. |
| Chi phí triển khai | Khá thấp vì không cần bằng chứng ngay tức thì | Tiêu hao nhiều tài nguyên để tạo nên ZK Proof, đặc biệt là giao dịch với khối lượng lớn. |
| Quyền riêng tư | Khá kém, thông tin giao dịch được công khai gần như toàn bộ ở Layer 1 | TÍnh riêng tư khá cao vì ZK proof chỉ xác nhận đủ tiêu chuẩn mà không tiết lộ tất cả nội dung giao dịch. |
| Sự phức tạp khi thực thi | Thực thi đơn giản hơn, dễ thiết lập ở giai đoạn đầu. | Đòi hỏi kiến thức sâu rộng, hoạt động thực thi chồng chéo và tiêu hao nhiều công sức hơn. |
Những dự án Optimistic Rollup nổi bật
Ở giao thức Layer 2, đã có nhiều mô hình Optimistic Rollups đã giữ vững vị thế dựa vào tính mở rộng vững vàng cùng sự bảo mật được kế thừa từ chuỗi gốc. Bên dưới là bốn cái tên tiêu biểu mà hầu hết trader đều phải tìm hiểu qua:
Optimism
Đây là dự án thuộc nhóm đầu tiên ứng dụng cơ chế Optimistic Rollup thành công vào mạng Ethereum. Dự án này hỗ tất cả những smart contract EVM, cấp quyền cho những dự án NFT, DeFi hay dApp ở Layer 1 có thể triển khai ngay mà không lập trình code từ đầu. Nhờ vậy mà nền tảng Optimism ngày càng trở nên phong phú và đa dạng giao thức.
Cho đến hiện tại, chỉ số TVL của Optimistic đã đạt hơn 991 triệu đô, thể hiện sự thu hút mạnh mẽ của nó đối với cộng đồng trader. Với quy trình phát triển chi tiết và sự hậu thuẫn từ những tổ chức lớn, Optimism đang tiến gần hơn đến sự phân quyền hoàn toàn trình sequencer nhằm đảm bảo sự công khai bền vững.
Arbitrum
Arbitrum chính là đối thủ khiến Optimism phải e dè trên đường đua giao thức mở rộng Layer 2 của Ethereum. Điểm đáng chú ý ở Arbitrum là dùng công nghệ fraud proof nhiều vòng, hỗ trợ gia tăng hàng rào bảo mật khi có tố cáo gian lận. Dựa vào tính năng giải quyết linh động cũng như phí gas thấp, mạng lưới Arbitrum không gặp nhiều khó khăn trong việc kéo sự chú ý của những dự án DeFi, NFT và game blockchain. Hệ thống cũng thường xuyên giành vị trí đứng đầu về chỉ số TVL ở danh sách những cơ chế mở rộng Layer 2.
Bên cạnh đó, nó sở hữu nhóm phát triển nhiệt huyết cùng những công cụ giúp cho việc triển khai ngày một hoàn thiện. Arbitrum đang dần trở thành ưu tiên hàng đầu với những nhà phát triển muốn sản phẩm phổ biến trên Layer 2 nhanh nhất có thể.
Base
Coinbase là nền tảng đứng sau dự án Base. Mục tiêu của dự án là tăng tốc độ xử lý giao dịch với phí gas rẻ cho trader. Nhờ có OP Stake làm cơ sở công nghệ trọng tâm của Optimistic mà Base được kế thừa tính tương thích hoàn toàn với EVM và sự bảo mật ở blockchain gốc. Dù chỉ là một cái tên mới nhưng Base không mất nhiều thời gian để gây sự chú ý, vì có ưu thế từ cộng đồng người dùng lớn mạnh của Coinbase.
Chiến lược của Base chú trọng vào sự ổn định, bảo mật và trải nghiệm trơn tru cho trader. Base đang dần được xem là lựa chọn ưu tiên cho những dự án dApp muốn tiếp xúc với thị trường quy mô lớn nhưng vẫn khai thác được mức phí rẻ từ Layer 2.
Blast
Hướng đi của Blast có chút khác biệt là nhu cầu từ nhóm đầu tư DeFi. Dự án này dùng công nghệ tự động tạo ra lợi nhuận từ khoản tài sản được trader nạp lên hệ thống. Việc này đồng nghĩa là lúc chuyển tài sản đến Blast, trader vừa có thể tham gia giao dịch mà vừa có thêm được lợi nhuận nhờ những chiến lược Liquidity Mining do nền tảng vận hành.
Tuy vẫn còn ở giai đoạn thiết lập hệ sinh thái, nhưng nhờ mô hình tích hợp Rollup cùng nguồn tiền DeFi chủ động mà Blast đã có thể gây sự chú ý lớn cho cộng đồng. Đó là lựa chọn lý tưởng cho những nhà giao dịch muốn một giao dịch tiết kiệm chi phí mà vẫn có thể đạt được tăng trưởng vốn ở Layer 2.
Optimistic Rollup sẽ có tương lai tăng trưởng như thế nào?
Hiện nay, nhóm phát triển đang không ngừng nâng cấp cơ chế Optimistic Rollup để cải thiện hiệu suất giải quyết và tiết kiệm chi phí. Các phiên bản cải tiến lớn như Optimistic Bedrock và Arbitrum Nitro được kỳ vọng sẽ hỗ trợ hệ thống hoạt động nhanh hơn, giảm tiêu hao tài nguyên, song song đó hạ thấp phí gas cho trader.
Ngoài ra, một trong các vấn đề được thảo luận nhiều nhất chính là sự tập trung tạm thời ở trình sequencer. Do đó, những đội ngũ phát triển đang bắt tay nghiên cứu khả năng phân biệt cho sequencer, để hạn chế nguy cơ tập trung quyền kiểm soát, hướng đến hệ sinh thái hoàn toàn phi tập trung, bảo mật hơn cho hệ thống.
Kết luận
Optimistic Rollup đang dần khẳng định vị thế là giải pháp Layer 2 hàng đầu hỗ trợ mở rộng mạng lưới Ethereum. Với khả năng duy trì tương thích hoàn toàn với EVM, đồng thời giảm thiểu đáng kể chi phí giao dịch, công nghệ Optimistic Rollup là gì này đang trở thành lựa chọn lý tưởng cho các dự án DeFi, NFT và các ứng dụng Web3 quy mô lớn.
Mặc dù thời gian rút tài sản về Layer 1 vẫn cần cải thiện, nhưng cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, những điểm hạn chế này sẽ sớm được giải quyết. Khi hệ sinh thái Layer 2 tiếp tục hoàn thiện, Optimistic Rollup được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng đưa blockchain tiến gần hơn tới khả năng phục vụ hàng triệu người dùng toàn cầu, mở rộng ứng dụng thực tế và thu hút thêm nhà phát triển cũng như nhà đầu tư dài hạn.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.