Blockchain là một nền tảng có cấu trúc gồm nhiều lớp (layer). Ngoài Layer 1 là nền tảng cơ sở thì layer 2 cũng nhận được khá nhiều sự chú ý từ cộng đồng. Vậy Layer 2 là gì? Đây là lớp nâng cấp, cải thiện những điểm còn hạn chế dựa trên nền tảng của Layer. Những dự án ứng dụng Layer 2 đang nhận được nhiều sự quan tâm từ những nhà đầu tư. Nội dung dưới đây của coin568net sẽ chia sẻ cho bạn những thông tin tổng quan về nền tảng Layer 2.
Layer 2 là gì?
Layer 2 là một khái niệm dùng để mô tả những giải pháp về khả năng mở rộng được thiết lập ở những blockchain layer 1 như Bitcoin, BNB Chain hay Ethereum. Layer 2 hướng tới mục tiêu gia tăng khả năng giải quyết giao dịch ở mạng lưới mà không ảnh hưởng đến cấu trúc hay cơ chế hoạt động cốt lõi ở blockchain gốc. Layer 2 có thể được xem như “lớp hỗ trợ” vận hành song song, chịu trách nhiệm đa phần giao dịch của mạng chính, tiếp đó gửi kết quả cuối cùng đến Layer 1 để chứng thực.
Những nền tảng Layer 2 thường giải quyết giao dịch bên ngoài chuỗi, giảm tải xử lý cho Layer 1. Qua đó, nó hỗ trợ hệ thống vận hành nhanh và bình ổn hơn nhưng vẫn giữ được những nhân tố thiết yếu như tính phi tập trung và bảo mật.
Lý do khiến Layer 2 đang trở nên quan trọng hơn trên thị trường blockchain
Qua nội dung trên chúng ta đã biết được Layer 2 blockchain là gì, nội dung tiếp theo hãy cùng nhau khám phá tầm ảnh hưởng của Layer 2 trong blockchain. Những hệ thống blockchain layer 1, đáng chú ý là Ethereum đang phải đối diện với hàng loạt thách thức vì gia tăng mạnh về nhu cầu:
- Hạn chế về khả năng mở rộng: Chẳng hạn, Ethereum mỗi giây xử lý được từ 15 đến 31 giao dịch (Transactions Per Second). Đó chính là một con số cách xa với nhu cầu trên thực tế ở thị trường NFT, GameFi hay DeFi.
- Mức phí giao dịch cao: Phí gas tăng khi mạng lưới bị quá tải, có thể lên đến hàng chục, hàng trăm USD đối với mỗi giao dịch. Đó chính là rào cản lớn đối với trader nhỏ và mới.
- Thời gian chứng thực giao dịch chậm: Lúc cao điểm, trader sẽ mất vài phút chờ đợi hoặc lâu hơn để thông qua giao dịch, làm gián đoạn trải nghiệm của người dùng.
Để xử lý các điểm yếu trên, vai trò của Layer 2 chính là giải pháp gia tăng tốc độ cho blockchain gốc thông qua:
- Tập hợp nhiều giao dịch lẻ trở thành nhóm dữ liệu lớn, tiếp đó sẽ gửi về Layer 1 nhằm lưu trữ, hỗ trợ hạn chế tiêu hao năng lượng.
- Triển khai những bước xử lý rối rắm ở bên ngoài chuỗi nhưng vẫn giữ được sự bảo mật cho kết quả cuối cùng.
- Tạo điều kiện giao dịch xử lý nhanh hơn, chi phí thấp mà vẫn giữ được độ tin cậy ở cơ chế chứng thực phi tập trung.
Những giải pháp Layer 2 nổi bật ở blockchain hiện tại
Nhằm nâng cấp hiệu suất hệ thống mà duy trì sự phân quyền và bảo mật ở Layer 1, những giải pháp Layer 2 tăng trưởng theo định hướng khác nhau. Vì vậy hiểu rõ những giải pháp blockchain Layer 2 là gì sẽ giúp cho bạn có định hướng tiếp cận với nền tảng. Bên dưới là những giải pháp Layer 2 đang có sự phổ biến nhất định:
Rollups
Rollups chính là cách thức mở rộng quy mô vô cùng phổ biến ở blockchain hiện tại, đặc biệt là nhóm Layer 2. Rollup sẽ gom các giao dịch lại thành nhóm và giải quyết off-chain, tiếp đó nén thành một khối dữ liệu nhằm lưu lại ở Layer 1. Việc này hỗ trợ giảm áp lực ở mạng chính, tiết kiệm chi phí và đẩy mạnh tốc độ giải quyết.
Rollups đang được phân thành hai nhóm chính:
- Optimistic Rollups: Vận hành theo quy tắc đặt niềm tin trước rồi chứng thực sau. Nghĩa là tất cả giao dịch đều hợp lệ trừ khi có ai đưa ra bằng chứng gian lận ở một khoảng thời gian cụ thể, đó là thời gian khiếu nại. Nhờ cơ chế trên, Optimistic Rollups có khả năng giữ tốc độ cao và niềm tin của cộn đồng. Arbitrum và Optimism là hai nền tảng nổi bật đã ứng dụng cơ chế trên.
- ZK-Rollups (Zero-Knowledge Rollups): ZK-Rollups dựa theo công nghệ về mật mã hay bằng chứng không kiến thức đã chứng minh sự hợp lệ của giao dịch mà không phải công khai nội dung cụ thể. Nhờ đó mà nó có thể giải quyết giao dịch ngay lập tức, đem đến sự bảo mật cao. Những giải pháp như StarkNet và zkSync đang đi theo định hướn này.
Sidechains
Đây là các blockchain vận hành riêng biệt nhưng được xây dựng nhằm giao tiếp với chuỗi chính (Layer 1). Từng sidechains sẽ có một bộ quy tắc khác nhau, nền tảng chứng thực độc lập và sự linh hoạt cao do không dựa dẫm vào Layer 1 hoàn toàn.
Nếu giao dịch thực hiện ở sidechains, nền tảng sẽ giải quyết nội bộ và khi cần thiết đồng bộ dữ liệu với Layer 1. Cơ chế này giảm áp lực cho chuỗi chính nhưng sự an toàn sự dựa vào cách từng sidechains thiết lập và hoạt động. Ví dụ thực tế chính là Polygon, nó giữ vai trò liên kết cho tiềm năng mở rộng với tối ưu chi phí.
State Channels
Đây là giải pháp hỗ trợ hai bên (có thể là nhiều bên) xây dựng kênh thanh toán riêng với mục đích giao dịch với nhau trực tiếp mà không phải lưu lại từng bước ở blockchain. Giao dịch sẽ tiến hành off-chain, đến lúc kết thúc thì kết quả cuối cùng sẽ được lưu lại vào Layer 1
Nhờ vậy mà State Channels giảm phí gas và đẩy nhanh tốc độ xử lý. Cơ chế này thích hợp với những ứng dụng có nhu cầu giải quyết nhiều giao dịch nhỏ với thời gian ngắn. Ứng dụng nổi bật của giải pháp State Channels chính là Lightning Network của Bitcoin.
Plasma
Plasma vận hành thông qua việc thiết lập những chuỗi con (child chains) nhằm giải quyết giao dịch tách biệt với Layer 1. Sau đó thông tin sẽ được tổng hợp và chuyển về ghi nhận ở mạng chính. Việc này làm số lượng giao dịch phải xử lý ở Layer 1 giảm khá nhiều, qua đó gia tăng hiệu suất mạng trên tổng thể.
Nhưng so với Rollups thì Plasma có hạn chế ở một vài tính năng như không thể giải quyết những dạng giao dịch phức tạp. Vì vậy nó không còn được dùng phổ biến ở hiện tại. Tuy nhiên, Plasma vẫn là bước ngoặt quan trọng cho quá trình nâng cấp những giải pháp để mở rộng blockchain.
Điểm nhược mạnh của Layer 2 là gì?
Layer 2 được xem như là một bước ngoặt mới cho sự phát triển của blockchain và hi vọng về công nghệ khắc phục được bộ ba bất khả thi. Tuy nhiên, nó cũng giống với những công nghệ khác là luôn có tính hai mặt. Trader phải hiểu rõ được ưu thế và rào cản của Layer 2 là gì thì mới có thể khai thác tối đa lợi ích ở nền tảng này.
Điểm mạnh
- Giao dịch nhanh và khả năng xử lý khổng lồ: Dựa trên cơ chế off-chain, Layer 2 có thể tăng công suất cho mỗi giây là hàng nghìn giao dịch, hỗ trợ hạn chế tình trạng mạng lưới quá tải như Ethereum ở Layer 1.
- Mức phí rẻ hơn Layer 1 rất nhiều: Phí giao dịch tại Layer 2 bằng khoảng 1/40 cho đến 1/100 mức phí giao dịch tại Layer 1, do đó trader tiết kiệm rất nhiều khi giao dịch cùng dự án DeFi, chuyển hay swap tài sản.
- Giữ nguyên lớp bảo mật gốc: Tuy xử lý off-chain, nhưng đa phần những Layer 2 đều được xây dựng để thừa hưởng lớp bảo mật của Layer 1. Việc này sẽ đảm bảo cho thông tin khó bị can thiệp hay gian lận.
- Mức độ tương thích với hệ sinh thái Ethereum cao: Phần lớn những giải pháp Layer 2 đều tích hợp ở Ethereum Virtual Machine (EVM), hỗ trợ những ứng dụng sẵn có tích hợp cũng như mở rộng dễ dàng mà không phải code lại mã nguồn.
- Mở rộng tiềm năng đến nhiều lĩnh vực: Ngoài Ethereum, Layer 2 còn phát triển ở những blockchain khác, chẳng hạn như giúp Bitcoin triển khai các lĩnh vực bị giới hạn trước đó vì khả năng xử lý kém như DeFi, GameFi hay NFT.
Nhược điểm
- Không phi tập trung hoàn toàn: Một vài giải pháp Layer 2 vẫn dựa vào những trình giải quyết tập trung, do đó xuất hiện nguy cơ thiếu sự phân quyền và dễ bị kiểm soát ở hệ thống.
- Trải nghiệm của người dùng còn gián đoạn: Việc trao đổi tài sản giữa những mạng Layer 2 vẫn khá rối rắm, làm cho trader mới mất nhiều thời gian để thao tác.
- Bất tiện đối với thời gian rút tiền: Ở Optimistic Rollups, khi rút tài sản về lại Layer 1 thì người dùng phải chờ chứng thực khá lâu, gây bất tiện vào lúc cần thanh khoản gấp.
- Tương thích kỹ thuật còn hạn chế: Dù ZK-Rollups sở hữu ưu thế về bảo mật và tốc độ, tuy nhiên vẫn chưa hoàn toàn tương thích với EVM, làm cho việc thực thi dApps vướng hạn chế về kỹ thuật.
Những nền tảng Layer 2 đáng chú ý ở Ethereum
Mạng lưới Ethereum đang ngày càng phát triển, tuy nhiên nó lại kèm theo tình trạng quá tải mà phí gas cao. Để giải quyết vấn đề trên, nhiều giải pháp Layer 2 đã xuất hiện để đẩy nhanh tốc độ xử lý cũng như tiết kiệm chi phí nhưng vẫn giữ được sự bảo mật ở blockchain gốc. Bên dưới là các dự án blockchain Layer 2 nổi bật:
Arbitrum
Arbitrum là một nền tảng đi đầu áp dụng cơ chế Optimistic Rollups ở Layer 2. Đây là giải pháp sẽ gom những giao dịch lại sau đó giải quyết off-chain rồi gửi kết quả cuối cùng đến Ethereum. Điểm mạnh của Arbitrum là thời gian xử lý giao dịch ngắn, phí gas rẻ và phù hợp với những ứng dụng vận hành ở Ethereum. Việc trên đã hỗ trợ những nhà lập trình thực khi dApp mà vẫn giữ nguyên mã nguồn và nền tảng cơ sở. Bước đi này sẽ mở ra cơ hội mới cho việc phát triển quy mô.
StarkNet
StarkNet cũng chọn dùng cơ chế ZK-Rollup nhưng dùng loại bằng chứng STARK. Nó là giao thức nâng được nâng cao tính bảo mật hơn zkSNARK. Sở hữu tiềm năng mở rộng nổi trội, StarkNet được thiết lập để thỏa mãn nhu cầu từ những ứng dụng có kiến trúc rắc rối và phạm vi phát triển lớn, có thể kể đến như hệ thống tài chính toàn diện, game blockchain hay giải pháp cho doanh nghiệp.
Optimism
Optimism cũng sử dụng cơ chế Optimistic Rollup giống với Arbitrum nhưng nó chú trọng vào việc nâng cấp trải nghiệm của người dùng và tiết kiệm chi phí hoạt động. Dự án giữ vai trò là điểm kết nối then chốt trong kế hoạch phát triển không gian Ethereum bền vững, hỗ trợ những ứng dụng vận hành mượt mà mà không ảnh hướng đến tính phi tập trung.
zkSync
Công nghệ được zkSync ứng dụng là ZK-Rollup, nó sẽ cho người dùng được chứng thực tiêu chuẩn của giao dịch bằng những Zero-knowledge proof nhưng không cần công khai thông tin chi tiết. Ưu thế nổi trội của zkSync chính là tốc độ xử lý nhanh và tính an toàn cao. Đây là công nghệ lý tưởng cho những ứng dụng đòi hỏi chứng thực giao dịch tức thì và đề cao quyền riêng tư, ví dụ như sàn DEX, ví cá nhân hay những nền tảng tài chính cần sự bảo mật
Các giải pháp Layer 2 phổ biến ở hệ sinh thái của Bitcoin
Hệ thống Bitcoin được chú ý bởi sự an toàn và bình ổn, nhưng tốc độ giao dịch chậm và không tích hợp smart contract. Những Layer 2 ở Bitcoin xuất hiện để điền khuyết cho các tình năng trên mà không tác động đến nền tảng gốc, qua đó phát triển khả năng ứng dụng Bitcoin vào DeFi và những lĩnh vực khác:
Lightning Network
Công nghệ được Lightning Network ưu ái áp dụng là State Channels. Nó sẽ tạo điều kiện cho những bên có nhu cầu mở kênh thanh toán bên ngoài chuỗi, giao dịch tức khắc nhiều lần mà không phải chứng thực từng giao dịch ở chuỗi gốc. Nhờ vậy, giao dịch được xử lý ngay lập tức và phí gas vô cùng rẻ. Lightning Network thích hợp với những giao dịch quy mô nhỏ, chuyển tiền vi mô hay dịch vụ dữ liệu số.
BEVM (Bitcoin EVM)
BEVM là giải pháp lớp 2 thiết lập ở blockchain Bitcoin theo cơ chế phù hợp với EVM. Dựa vào sự tương thích trên, những dự án đã vận hành ở Ethereum sẽ rất dễ thực thi tại Bitcoin mà vẫn giữ nguyên mã code. BEVM là bước ngoặt cho tính liên kết đa chuỗi (cross-chain) một cách linh động, qua đó hình thành mối liên hệ cho hai mạng lưới hàng đầu hiện tại.
Merlin Chain
Merlin Chain đang trong đà phát triển và được nhận xét tích cực khi đem cơ chế ZK-Rollup vào mạng lưới Bitcoin. Phương thức tiếp xúc trên hỗ trợ cải thiện hiệu năng giao dịch và tiềm năng mở rộng nhưng vẫn giữ được sự an toàn vốn là ưu thế của Bitcoin. Đó chính là bước ngoặt để mở ra không gian ứng dụng Bitcoin ngoài chức năng ghi lại giá trị.
Stacks
Stacks thiết lập không gian riêng để vận hành smart contract mà vẫn liên kết với blockchain Bitcoin. Thay vì thay đổi nền tảng Bitcoin, Stacks tạo ra lớp logic ở bên ngoài blockchain gốc, nhưng vẫn khai thác được sự bảo mật ở Bitcoin. Qua đó, những giao thức DeFi, DAO hay NFT sẽ được vận hành ở Stacks uyển chuyển, giữ được sự chính xác và bảo mật.
Triển vọng tăng trưởng mạnh mẽ của Layer 2
Khi các blockchain nền tảng tiếp tục được nâng cấp, Layer 2 đang có cơ hội bùng nổ vượt bậc. Những đề xuất kỹ thuật như EIP-4844 giúp hạ chi phí vận hành cho các giải pháp Rollup, hay kế hoạch điều chỉnh giới hạn gas mà Vitalik Buterin đề xuất, đều tạo ra môi trường thuận lợi để Layer 2 mở rộng dung lượng xử lý và tối ưu hiệu suất mạng lưới.
- ZK-Rollups dần trở thành trụ cột chính: Sự phát triển ngày càng hoàn thiện của zkEVM đang mở đường để ZK-Rollups dần thay thế mô hình Optimistic Rollups. Với lợi thế xử lý nhanh, xác thực bảo mật cao và khả năng mở rộng vượt trội, ZK-Rollups hứa hẹn trở thành nền tảng kỹ thuật vững chắc cho các giao thức DeFi và dApp thế hệ mới.
- Layer 3 mở ra lớp mở rộng chuyên sâu: Không chỉ dừng lại ở Layer 2, thị trường đang chứng kiến sự xuất hiện của Layer 3 phục vụ các nhu cầu đặc thù như tăng cường bảo mật riêng tư, xử lý giao dịch siêu tốc hoặc xây dựng ứng dụng doanh nghiệp quy mô lớn. Layer 3 sẽ vận hành song song chứ không thay thế Layer 2, giúp toàn bộ mạng lưới đạt hiệu suất tối ưu hơn.
- Khả năng liên kết giữa các Layer 2 dần được cải thiện: Trước đây, mỗi Layer 2 vận hành gần như độc lập. Nhưng trong tương lai gần, các cầu nối giữa các Layer 2 sẽ ngày càng hoàn thiện, cho phép tài sản và dữ liệu di chuyển mượt mà hơn. Điều này mở ra viễn cảnh về một hệ sinh thái phi tập trung thực sự linh hoạt, nơi người dùng dễ dàng chuyển đổi giữa các nền tảng mà không vướng rào cản kỹ thuật.
- Layer 2 trên Bitcoin ngày càng phong phú về chức năng: Không chỉ Ethereum, mạng Bitcoin cũng đang chứng kiến làn sóng phát triển Layer 2 mạnh mẽ. Các giải pháp tích hợp hợp đồng thông minh như Stacks, BEVM hay Merlin Chain đang mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng của Bitcoin. Đồng tiền vốn được xem là vàng kỹ thuật số nay đang tiến gần hơn tới việc hỗ trợ các lĩnh vực như DeFi, NFT và nhiều dịch vụ blockchain đa dạng khác.
Kết luận
Layer 2 không chỉ còn là giải pháp bổ trợ, mà đã trở thành phần cốt lõi trong lộ trình mở rộng của các mạng blockchain hàng đầu như Ethereum và Bitcoin. Với tốc độ xử lý vượt trội, chi phí tối ưu và độ bảo mật vững chắc, Layer 2 đang định hình lại toàn bộ hệ sinh thái ứng dụng phi tập trung. Nếu bạn vẫn còn thắc mắc Layer 2 là gì và tiềm năng đầu tư ra sao, đừng quên khám phá thêm các bài viết chuyên sâu khác trên Coin568net để nắm bắt cơ hội kịp thời nhé.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.