Một trong những vấn đề lớn nhà Ethereum phải đối diện chính là chi phí giao dịch. Chinh khoản phí này đã làm nhiều nhà đầu tư trở nên e ngại khi bước câu vào thị trường. Trước những khó khăn đó, Vitalik Buterin đã công bố đề xuất EIP-1559 xem như giải pháp tạm thời. Tuy nhiên, đề xuất này có được xem là lý tưởng không? Liệu rằng độ an toàn của hệ thống có còn được đảm bảo khi áp dụng cải cách trên? Nội dung sau đây của coin568net sẽ chia sẻ cho trader các thông tin liên quan đến cải cách của EIP-1559.
EIP-1559 là gì? Tổng quan về EIP-1559
EIP-1599 là cụm từ được viết tắt từ Ethereum Improvement Proposal 1559. Đây là bản ý tưởng cải cách mang tính đổi mới cho nền tảng Ethereum. Đề xuất trên được Vitalik Buterin trình bày vào năm 2018. Trải qua thời gian thảo luận và kiểm nghiệm, ý tưởng trên đã chính thức ứng dụng ở bản nâng cấp với quy mô lớn London Hard Fork vào 5/8/2021.
Trước lúc có sự xuất hiện của EIP-1559, cách tính phí gas ở nền tảng Ethereum vận hành theo mô hình đấu giá mở. Trader cần tự tính toán mức phí họ có thể trả (gas fee) để ưu tiên giao dịch của bản thân. Việc này làm chi phí gas luôn có sự biến động lớn, đặc biệt là vào thời điểm hệ thống quá tải. Nhưng đôi lúc trader sẵn lòng chi nhiều tiền nhưng tốc độ xử lý vẫn chậm chạp, đem đến trải nghiệm khá khó chịu cho người dùng, đặc biệt là trader vừa mới gia nhập thị trường.
Sự có mặt của EIP-1559 đã làm thay đổi phương thức tính phí gas ở Ethereum. Trong đó, nó gửi đến cơ chế base fee được nền tảng hiệu chỉnh tự động dựa vào tình trạng quá tải của hệ thống ở thời điểm đó. Trader chỉ việc trả thêm một ít tiền tip (phí ưu tiên) khi muốn giao dịch mình được sắp xếp xử lý nhanh chóng. Nhờ vào mô hình trên mà phí gas bình ổn hơn, dễ ước lượng, song song đó nâng cao trải nghiệm của người dùng khi giao dịch ở Ethereum.
Cơ chế hoạt động của EIP-1559
Kể từ lúc EIP-1599 được áp dụng vào thực tế, mô hình tính gas fee ở Ethereum đã có sự biến đổi rất lớn. Không còn cơ chế đơn thuần để trader tự đưa ra mức phí như lúc trước, EIP-1559 ứng dụng mô hình phí mới gồm 3 thành phần chính, hỗ trợ các khoản phí được rõ ràng, bình ổn và giảm tình trạng chi phí tăng đột ngột khi mạng tắc nghẽn.
Cấu trúc phí được xây dựng lại
- Base Fee (Phí cơ sở): Đó là khoản phí yêu cầu tất cả giao dịch phải chi trả. Khoản phí trên được đưa ra bởi nền tảng và điều chỉnh một cách tự động dựa vào trạng thái giao dịch ở hệ thống. Điểm đặc biệt của lệ phí này là sẽ bị “đốt” ngay khi hoàn thành giao dịch, nghĩa là bị loại trừ mãi mãi khỏi dòng lưu thông. Hoạt động đốt phí hỗ trợ giảm đi nguồn cung cho Ethereum qua thời gian.
- Priority Fee hay Miner Tip (Phí ưu tiên): đó là khoản phí thưởng mà trader có thể bổ sung thêm nhằm thúc đẩy miner ưu tiên xử lý giao dịch của họ. Ở tình huống mạng có khối lượng giao dịch cạnh tranh khổng lồ thì khoản phí ưu tiên trên sẽ hỗ trợ cho giao dịch được ưu tiên xác nhận trước.
- Max Fee (Phí tối đa): đây là khoản phí trần mà trader sẵn lòng chi trả cho tất cả giao dịch, kể cả phí cơ bản và phí ưu tiên. Cơ chế trên hỗ trợ Trader quản lý được khoản tiền tối đa có khả năng bị trừ, tránh gặp phải tình huống mức phí quá cao khi nền tảng biến động mạnh.
Cơ chế tự động hiệu chỉnh của Base Fee
Khác với khoản phí cố định trước đó, phí cơ bản ở đề xuất EIP-1559 không ngừng được hiệu chỉnh hoàn toàn tự động qua từng block dựa vào công thức sau đây:
- Khi block trước dùng vượt hơn nửa công xuất (hơn 50%), phí nền tảng sẽ gia tăng lên 12.5% ở khối kế tiếp.
- Khi khối trước dùng ít hơn 50% công suất thì phí nền tảng sẽ được giảm 12.5%.
Cơ chế hiệu chỉnh linh động trên hỗ trợ nền tảng luôn giữ được mức dùng mạng bình ổn ở mức 50% công suất cho từng khối. Việc này xây dựng tính cân bằng cho nhu cầu giao dịch với khả năng giải quyết, hạn chế tình trạng quá tải kéo dài của nền tảng.
Thay đổi về hạ mức của kích thước khối
Ngoài việc điều chỉnh lại cách tính phí, EIP-1559 cũng thay đổi quy mô của khối (block size) ở Ethereum. Trước đó, từng blockchain giới hạn tối đa là 12.5 triệu gas, tuy nhiên ở EIP-1559, quy mô này được mở rộng ra gấp hai lần nghĩa là 25 triệu gas. Nhưng mục tiêu mà mô hình này đặt ra vẫn là khoảng 12.5 triệu gas cho mỗi block. Nếu số lượng giao dịch dồn lại quá nhiều, block có khả năng mở rộng tạm thời để giải quyết bổ sung, hạn chế trường hợp ùn tắc trong thời gian ngắn.
Ảnh hưởng thực tế của EIP-1559 lên toàn bộ mạng lưới
Hoạt động ứng dụng EIP-1559 ngoài việc thay đổi cơ chế tính phí gas, nó còn đem đến các thay đổi rõ ràng đối với cộng đồng. Việc tìm hiểu các tác động của EIP-1559 là gì sẽ giúp cho người dùng và cả thở đào có thể điều chỉnh chiến lược cá nhân.
Tác động đến trader và người dùng
- Tính toán phí gas chính xác hơn: Trước đó, nếu mạng lưới quá tải, phía gas thường biến động rất lớn làm cho trader khó ước lượng mức phí phải bỏ ra. Nhưng với EIP-1559 hiện tại, phí nền tảng được hiệu chỉnh hoàn toàn tự động dựa vào công sức của mạng, do đó trader có thể dễ dàng ước lượng khoản phí hợp lý cho từng lệnh giao dịch mua bán, nạp rút hay swap token.
- Hạn chế những đợt sốt phí: Thay vì mặc kệ chi phí tăng cao vì những cuộc cạnh tranh nâng giá trực tiếp trước đó, hiện tại mức phí sẽ dừng điều chỉnh qua mỗi khối. Việc này khiến cho thị trường phí giảm thiểu biến động đột ngột, hỗ trợ những nhà giao dịch nhỏ lẻ có thể gia nhập dễ dàng mà không phải lo lắng với khoản phí quá cao.
- Nâng cao trải nghiệm của người dùng: Những ví điện tử như MetaMask hiện nay sẽ tự động đưa ra mức phí hợp lý ngay lúc người dùng mở lệnh. Trader mới không phải bâng khuâng hay xem xét nên đặt khoản phí bao nhiêu là phù hợp, nền tảng sẽ tối ưu dựa vào tình trạng thực tế của mạng.
Tác động đến miner
- Thu nhập của miner giảm xuống: Trước đó, những phí gas đều sẽ rơi vào tay thợ đào. Tuy nhiên khi xuất hiện cơ chế đốt phí, thợ đào chỉ còn được nhận phần phí ưu tiên được Trader trả thêm một cách tự nguyện. Việc này làm cho lợi nhuận của những thợ đào giảm xuống một cách đáng kể, đặc biệt là lúc mạng giảm đi sự cạnh tranh.
- Một số thợ đào đã có phản ứng tiêu cực: Vì lợi ích về kinh tế bị ảnh hưởng, đã có các nhóm miner quy mô lớn tỏ quan điểm phản đối, thậm chí còn tạo nên nguy cơ xảy ra tấn công 51% khi một hội nhóm miner đủ lớn muốn làm rối loạn hệ thống. Nhưng rủi ro trên đã được ngăn chặn tốt bởi cộng đồng.
Ảnh hưởng đến tinh tế của ETH
- Nguồn cung ETH suy giảm: hoạt động burn tất cả nền tảng qua mọi giao dịch sẽ làm giảm lượng ETH lưu thông ở thị trường theo thời gian, hạn chế tình trạng lạm phát vốn là yếu tố của hữu của đa phần những đồng tiền mã hóa.
- Tạo ra xu hướng giảm phát: Cho đến quý I/2023, nền tảng đã burn hơn 3 triệu ETH, quy đổi ra hàng tỷ đô la đã bị xóa khỏi nguồn cung lưu thông trên thị trường. Việc này hình thành cơ chế giảm phát không gượng ép cho đồng ETH, phù hợp với bối cảnh nhu cầu dùng mạng Ethereum đang gia tăng mỗi ngày.
- Giữ vững giá trị của nền tảng ETH: Việc dùng ETH để trả phí gas và burn trực tiếp đưa nó vượt khỏi giới hạn phương tiện giao dịch và trở thành loại tài sản sở hữu giá trị nội tại bền vững ở mạng lưới Ethereum. Theo cùng nhà đầu tư trong dài hạn, đó chính là nhân tố thúc đẩy tính hấp dẫn ở ETH như loại tài sản có để tích luỹ giá trị.
Ưu nhược điểm khi ứng dụng EIP-1559 là gì?
Việc đem EIP-1559 ứng dụng vào hệ thống đem đến nhiều cải cách vượt trội cho Ethereum. Tuy nhiên sự thay đổi này cũng đem lại một số tranh cãi trong cộng đồng. Vậy những tranh cãi xoay quanh EIP-1559 là gì? Để hiểu rõ hơn thì hãy cùng so sánh những điểm mạnh và hạn chế của đề xuất này.
Điểm mạnh vượt trội
- Dễ ước lượng mức phí gas: Nhờ định giá Base Fee được hiệu chỉnh tự động, trader có thể dự đoán được mức phí cần trả trước lúc chuyển lệnh, không cần phải canh mức phí như trước đó.
- Rút gọn thời gian đợi giải quyết giao dịch: Nếu những miner ưu tiên giải quyết theo khoản phí ưu tiên, những giao dịch đủ tiêu chuẩn cũng được thông qua nhanh hơn, làm giảm trạng thái chờ lâu nếu mạng quá tải.
- Nâng cấp trải nghiệm của người dùng: Với nhóm người không rõ việc đặt phí cách thủ công, EIP-1559 sẽ hỗ trợ những ví điện tử như MetaMask đưa ra mức phí hợp lý, loại trừ áp lực cần kiến thức sâu rộng để tính phí.
- Hạn chế tình trạng lạm phát ETH: Việc burn Base Fee khiến nguồn cung của ETH sẽ dần thu hẹp lại. Xét về tính dài hạn, hoạt động quản lý nguồn cung sẽ làm cho giá trị của đồng coin được bình ổn, giảm thiểu trạng thái phát hành lũ lượt gây rớt giá trầm trọng.
- Giảm thiểu tình trạng thao túng phí giao dịch: Trước đó, một vài cá nhân hay bot có khả năng thao túng mức phí dựa vào việc không ngừng mở lệnh giả. Nhưng hiện tại, có EIp-1559, với mức phí được điều chỉnh tự động cùng quy định cụ thể làm cho hành vi này khó có thể triển khai.
Điểm yếu cần khắc phục
- Thu nhập của miner giảm: Đa phần phí nền tảng đã burn nên miner chỉ còn thu nhập từ phí ưu tiên. Theo số liệu ước tính, nguồn thu nhập tổng của miner đã giảm 20% – 35%, phụ thuộc vào mỗi giai đoạn ở thị trường.
- Chưa xử lý được bài toán mở rộng hệ thống: Dù nâng cấp mô hình tính phí nhưng EIP-1559 không thể phát triển khả năng giải quyết giao dịch của toàn mạng. Nếu nhu cầu liên tục tăng cao, Ethereum sẽ phải đối diện với vấn đề về tốc độ giải quyết.
- Rủi ro hệ thống gặp áp lực tải lớn: Nếu mức phí gas tối đa ở từng khối có thể tăng tạm thời một cách linh hoạt (giới hạn là gấp 2 lần nếu cần thiết), việc này sẽ dễ hình thành các giai đoạn nền tảng phải chịu áp lực giải quyết giao dịch lớn hơn nhiều so với định mức lâu dài, làm độ trễ cũng gia tăng.
- Phí gas có khả năng tăng theo thời gian: Khi nhu cầu dùng mạng Ethereum không ngừng mở rộng, còn nguồn cung ETH lại liên tục bị loại bỏ, xét về tính lâu dài thì việc này sẽ làm phí gas trung bình gia tăng vượt qua mức cao nhất so với lúc chưa ứng dụng EIP-1559.
EIP-1559 không phải là một giải pháp toàn diện xử lý được mọi vấn đề
Tuy EIP-1559 đem đến nhiều sự chuyển biến tích cực cho mạng lưới Ethereum, nhưng thực chất nó không phải cơ chế toàn diện để xử lý triệt để những rào cản trọng yếu mà hệ thống đang đối diện.
- Chưa thể xử lý triệt để vấn đề phí gas cao: Theo như lời chia sẻ từ Abdelhamid Bakhta, mục đích chủ yếu của cơ chế này chính là bổ sung biên độ linh động cho block size, để bình ổn mức phí, không thể làm mức phí suy giảm. Vì vậy nếu nhu cầu liên tục tăng, trader có khả năng sẽ đối diện trạng thái phí tăng đột biến, đặc biệt là khi mạng bị tắc nghẽn.
- Cần sử dụng kết hợp những công cụ mở rộng khác: Nhằm nâng cao tính năng mở rộng, những giao thức bổ sung như những giải pháp của Layer 2 (Optimism, Arbitrum, zkRollups…) hay quy trình cải thiện Ethereum 2.0 vẫn duy trình vai trò vô cùng cần thiết. EIP-1559 chỉ giải quyết một phần của bức tranh tổng thể liên quan đến tốc độ giải quyết và chi phí hoạt động.
- Nguy cơ rủi ro về tính kỹ thuật: Nếu EIP-1559 cho trader được phép tạm thời gia tăng gấp 2 lần block size (từ 12.5 triệu gas đến 25 triệu gas), việc trên đã vô hình tạo thêm gánh nặng cho những node vận hành. Khi giữ nguyên mức tải cao ở thời gian dài, những node nhỏ có cấu trúc phần cứng yếu sẽ gặp rào cản đối với đồng hóa thông tin,kéo theo rủi ro đình trệ hệ thống hay làm hệ sinh thái trở thành mô hình tập trung vào những node với khả năng tài chính vững vàng.
Tiềm năng tăng trưởng của Ethereum nhờ đề xuất EIP-1559
EIP-1559 vừa là bước ngoặt lớn về phí gas vừa đem đến nhiều không gian cải thiện và phát triển của Ethereum ở tương lai. Những đề xuất kế tiếp sẽ đem đến các thay đổi lớn hơn cho hệ thống.
EIP-4844 – Gas blob cũng là cơ chế phí hai chiều
Cải tiến vượt bậc kế tiếp là EIP-4844, đây là điểm ra mắt gas blob. Đó là một loại thông tin mới hỗ trợ hình thành thị trường mức phí hai chiều cho những giao dịch Rollup (giải pháp mở rộng Ethereum). Cơ chế EIP-4844, phí gas được cải thiện và tiết kiệm hơn, đêm đến những trải nghiệm mượt mà hơn cho trader khi triển khai giao dịch qua những rollup.
Định giá phí gas đa chiều
Bước ngoặt mở rộng khác là hoạt động phân chia phí gas thành đa dạng loại, qua đó hỗ trợ đề xuất mức định giá phù hợp hơn cho từng loại tài nguyên như lưu trữ thông tin, tính toán và băng thông của nền tảng. Việc này sẽ hỗ trợ nâng cao tính công bằng đối với hoạt động dùng tài nguyên và cải thiện hiệu suất giao dịch, hơn thế nữa Ethereum là một nền tảng có đa dạng tài nguyên.
Xem thêm:
EIP-7781 là gì? Chuẩn mới cho NFT animation và metadata mở rộng
EIP-3074 là gì? Chuẩn giúp ví Ethereum ủy quyền giao dịch linh hoạt
Chuyển đổi từ bằng chứng công việc (PoW) sang bằng chứng cổ phần (PoS)
Bên cạnh việc nâng cấp mô hình tính phí thì EIP-1559 còn đóng góp vào quy trình chuyển đổi từ PoW đến PoS. Với hoạt động giảm áp lực cho miner và đẩy mạnh hoạt động dùng ETH nhằm giữ vững staking, EIP1559 đang đóng góp vào hoạt động hình thành mạng lưới bền vững và giảm thiểu năng lượng hơn, cơ sở cho Ethereum hướng đến tương lai.
Kết luận
EIP-1559 là cột mốc đánh dấu sự thay đổi lớn đối với quá trình phát triển ở Ethereum, đem đến các nâng cấp đáng kể đối với trải nghiệm của người dùng cũng như chính sách tiền tệ. Tuy nó không phải là cơ chế hoàn hảo, đặt nền tảng cho những cải thiện thiết yếu kế tiếp ở nền tảng Ethereum. Với sự kết hợp cùng những cơ chế Layer 2 cũng như Ethereum 2,0, EIP-1559 đóng góp vào quy trình thiết lập hệ sinh thái Ethereum bình ổn và vững chắc ở tương lai.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.