DePIN là gì? Đây là cụm từ để chỉ cho nhóm dự án giữ vai trò trung gian để kết nối giữa bên có dịch vụ cơ sở hạ tầng đến những người có nhu cầu. Nhiều người đã dự đoán DePIN sẽ là từ khóa dẫn đầu cho đợt bull run sắp tới. Nhưng DePIN có những đặc điểm gì mà lại nhận được nhiều sự chú ý đến như thế? DePIN được vận hành như thế nào? Nếu bạn vẫn chưa hiểu rõ về từ khoá DePIN thì đừng qua nội dung bài viết cùng coin568net nhé!
DePIN là gì?
Đây là cụm từ viết tắt của Decentralized Physical Infrastructure Network mô tả các dự án thiết lập mạng lưới về cơ sở hạ tầng ở blockchain. Nó giữ vai trò là bên thứ 3 gắn kết giữa các bên cung cấp nền tảng cơ sở hạ tầng với khách hàng đang có nhu cầu.
Chẳng hạn khi xem xét mô hình vận hành của Uber. Cụ thể thì tài xế giữ vai trò là người sẽ cung cấp mô hình cơ sở hạ tầng là phương tiện để di chuyển cùng Uber chính là mạng lưới để kết nối tài xế cho các khách hàng đang có nhu cầu cần di chuyển.
Các dự án DePIN sở hữu mô hình vận hành giống như các mô hình theo kiểu truyền thống như thường khác đồng thời tích hợp áp dụng bổ sung hệ thống blockchain vì vậy làm cho quy trình giao dịch giữ người dùng cùng khách hàng luôn minh bạch và không có sự kiểm soát từ bên thứ ba.
Các loại hình của DePIN
Sau khi tìm hiểu về DePIN crypto là gì thì hãy cùng tìm hiểu tiếp về mô hình của DePIN nhé. Những dự án DePIN thường được chia thành 2 loại cơ sở hạ tầng như sau:
- Physical Resource Networks (PRNs): Gồm các dự án DePIN chuyên cung cấp nền tảng hạ tầng về phần cứng chẳng hạn như Hostpot nhằm cung cấp 5G, WiFi,… hoặc Drive đem lại hạ tầng liên quan đến taxi, phương tiện di chuyển,…
- Digital Resource Networks (DRNs): Gồm các dự án DePIN đem đến nền tảng hạ tầng về dữ liệu. Chẳng hạn như dung lượng lưu trữ (hay Data storage), băng thông, VPN,…
Lịch sử ra đời của DePIN
Thuật ngữ DePIN chính thức được định hình nhờ sự đề xuất của Messari. Trước khi đạt được sự thống nhất này, khái niệm tương tự từng được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau, như MachineFi, Proof of Physical Work (PoPW), Token Incentivized Physical Networks (TIPIN) và EdgeFi.
Vào tháng 11/2022, Messari đã tổ chức một cuộc bình chọn trên Twitter và cộng đồng được mời chọn tên gọi phù hợp nhất cho lĩnh vực này. Cuối cùng, DePIN được chọn làm tên gọi chính thức thể hiện rõ đặc tính phi tập trung và liên kết với hạ tầng vật lý.
Tháng 01/2023, Messari tiếp tục củng cố vị thế của DePIN khi xuất bản một báo cáo chuyên sâu, nhấn mạnh vai trò quan trọng của mảng này trong tương lai của ngành tiền mã hóa.
Cơ chế vận hành của DePIN
DePIN vận hành bằng sự kết hợp giữa những giải pháp thúc đẩy hướng về cộng đồng cùng những công nghệ chuỗi khối. Cơ chế nền tảng của DePIN coin hoạt động khuyến khích người dùng tham gia thông qua phần thưởng ở dạng token blockchain, hình thành nên hệ sinh thái hướng về cộng đồng cùng nhiều tình huống áp dụng.
Các điểm thay đổi vượt ngoài những mô hình kinh doanh kiểu truyền thống, loại bỏ cấu trúc theo mô hình phân cấp đồng thời thiên về phương thức tiếp xúc hướng về cộng đồng cùng cơ sở. Thông qua biện pháp sử dụng nguồn lực từ cộng đồng với mục đích tăng trưởng thì mạng lưới của DePIN có tiềm năng để mở rộng mô hình hiệu quả cùng vận hành với mức chi phí thấp hơn nhiều so với những nhà chuyên cung cấp nền tảng hạ tầng kiểu truyền thống.
Cấu trúc DePIN crypto sẽ gồm 5 thành phần chính sau đây:
- Phần cứng dạng vật lý: Bao gồm những nền tảng hạ tầng vật lý cốt yếu đối với hoạt động kết nối những mạng lưới của DePIN cùng thế giới thực. Chẳng hạn như mạng không dây, điểm truy cập, máy chủ, thiết bị viễn thông, bộ định tuyến, máy phát điện cùng những tấm pin mặt trời cũng như pin về mạng năng lượng.
- Nhà khai thác về phần cứng: Sẽ bao gồm cộng đồng, những cá nhân hay doanh nghiệp đang chịu trách nhiệm thực hiện và bảo trì về phần cứng. Tuy token có khả năng thúc đẩy cho những người dùng khai thác về phần cứng nhưng sự gia nhập của họ còn chịu sự tác động bởi những nhân tố khác như chi phí của phần cứng cùng chuyên môn về kỹ thuật.
- Công nghệ sổ cái theo hướng phi tập trung: Hệ thống blockchain sẽ nhận sự hỗ trợ từ logic smart contract, giữ vai trò trọng tâm của nền kinh tế tiền mã hoá, thể hiện sự minh bạch, khả năng để truy xuất nguồn gốc cũng như bảo mật vô cùng mạnh mẽ của mạng lưới.
- Khuyến khích thông qua token phi tập trung: Mạng lưới thúc đẩy thông qua token phi tập trung sẽ khuyến khích người dùng tham gia một cách tích cực. Những cá nhân đóng góp trong việc triển khai cũng như vận hành về cơ sở hạ tầng ở dạng vật lý, ví dụ như là hoạt động lưu trữ những điểm truy cập thì được nhận thưởng token blockchain.
- Người dùng cuối: Với mô hình hệ thống vận hành như trên người dùng cuối cùng sẽ được phép sử dụng tài sản tiền điện tử cho mục đích thanh toán những dịch vụ được cung cấp bởi DePIN ở thế giới thực.
Thông qua việc kết hợp những mạng lưới chuỗi khối, smart contract cùng thiết bị mạng internet vạn vật (IoT), qua đó mà DePIN đã xây dựng nên một hệ thống vô cùng mạnh mẽ và đạt hiệu quả cao, tái định nghĩa đối với hoạt động quản lý, bảo trì cũng như giám sát nền tảng cơ sở hạ tầng.
Ưu điểm và hạn chế của DePIN
Mạng cơ sở hạ tầng vật lý phi tập trung đem lại làn gió mới vào thị trường tiền mã hoá khi có sự liên kết cùng các sản phẩm cũng như cơ sở hạ tầng ở thế giới thực. Do đó, DePIN sở hữu các ưu nhược điểm như sau:
Ưu điểm
- Phi tập trung: DePIN dùng công nghệ mạng lưới blockchain nên nhân tố phi tập trung chính là điểm nổi bật đầu tiên khi so sánh với các dự án Web2. Tính phi tập trung làm cho những giao dịch diễn ra giữa người dùng với khách hàng vô cùng minh bạch, song song đó là gia tăng tính phân bổ quyền lực ở mạng lưới.
- Công bằng cùng minh bạch: DePIN mang đến dự minh bạch và công bằng giữa nhà cung cấp, nền tảng cùng khách hàng, ngoài ra giá trị của những sản phẩm thuộc hệ sinh thái DePIN được xác định giá dựa vào cộng đồng chứ không phải là một thực thể.
- Tối ưu hoá lợi nhuận: Với DePIN người dùng sẽ được phép dùng các cơ sở hạ tầng ở thế giới thực nhằm đem đến không gian ở Web3. Qua đó, hỗ trợ họ thúc đẩy lợi nhuận.
- Tính mở rộng: Hệ thống DePIN được nhận định là một mô hình phát triển ở hệ thống của blockchain, không gian của Web3 được phép kết nối cùng các sản phẩm, nền tảng vật chất, ở ngoài đời thực. Qua đó, hỗ trợ Web3 thúc đẩy khả năng mở rộng.
Nhược điểm
Tuy đa số nhiều đều chú ý và hào hứng với hệ thống DePIN vì đặc tính phi tập trung cũng như tối ưu hóa khoản vốn từ nhiều người. Hiện nay DePIN vẫn đang phải đối diện với các rào cản khá lớn.
Đầu tiên là những dự án DePIN ở thị trường crypto đang còn khá ít so với các lĩnh vực như Lending/Borrowing, GameFi… DePIN hiện nay đang có khoảng hơn 61 dự án, mức tổ vốn hoá 11 tỷ USD. Đây là một con số quá thấp khi đã được phát triển từ năm 2021.
Việc này chứng minh rằng DePIN đang phải đối diện với một thách thức khó khăn trong chiến lược phát triển ở mô hình vận hành, nguồn doanh thu đem về thiếu sự bền vững đồng thời có khả năng sẽ phải đối diện về mặt pháp lý cũng như công nghệ.
Bên cạnh đó, giống như các mảnh blockchain RWA hay gaming thì khả năng tiếp xúc của người dùng với DePIN khá phức tạp vì rào cản liên quan đến công nghệ blockchain với những kiến thức nền tảng của Web3 còn khá mới mẻ với người dùng.
Công nghệ được ứng dụng trong DePin
DePIN tương tự như một hệ thống thông minh để người dùng tự cho chia sẻ các nguồn tài nguyên vật lý như WiFi, năng lượng, lưu trữ đồng thời nhận lại phần thưởng từ các đóng góp của họ. Một số công nghệ trọng tâm cấu thành nên DePIN chính là:
Blockchain
Hãy tưởng tượng bạn tìm ra một cuốn sổ với độ bảo mật siêu cao nơi mà tất cả hành động của bạn sẽ được lưu lại và không có khả năng để xóa. Và đó chính là công nghệ blockchain. Nó sẽ quan sát ai đang tiến hành chia sẻ thông tin gì đồng thời luôn giữ cho mọi người sẽ nhận được phần thưởng công bằng. Đồng thời sẽ không có biện pháp nào để tiến hành những hành vi thiếu công bằng.
Mã thông báo
Nếu bạn hỗ trợ thông qua việc chia sẻ thông tin gì đó, bạn có khả năng sẽ nhận được mã thông báo. Các mã thông báo trên tương tự như điểm thưởng về kĩ thuật số cũng như bạn có khả năng dùng nó để tiến hành mua một vài thứ bạn thích hoặc thậm chí để nhận lại tiền thật. Hành động đó là cách mà DePIN dùng để cảm ơn sự giúp đỡ từ người dùng.
Thiết bị IoT
Khi người dùng nhận ra những thiết bị như camera, cảm biến hay điểm phát WiFi, nó là các người dùng hỗ trợ nhỏ ở DePIN. Nó thu thập nguồn dữ liệu hay cung cấp những dịch vụ đồng thời chuyển lại dữ liệu đó cho mạng. Người dùng có thể xem nó giống như các chú ong thợ thuộc hệ thống.
Hợp đồng thông minh
Smart contract là những thỏa thuận một cách tự động tiến hành những hành động dựa vào những điều kiện đã tiến hành xác định từ trước. Chẳng hạn khi ai đó chia sẻ vị trí phát WiFi, smart contract sẽ lập tức chuyển phần thưởng cho họ thông qua mã thông báo mà không phải qua bất kỳ bên trung gian nào.
Mạng P2P
Thay vì cần qua trung gian là một máy chủ thuộc những công ty lớn, các người dùng ở DePIN liên lạc trực tiếp với nhau. Chúng tương tự việc chia sẻ tệp hay phát trực tiếp một bộ phim ở máy tính của một người dùng. Hiển nhiên nó sẽ nhanh và rẻ hơn mà không phải gặp rắc rối với những bên trung gian.
Lưu trữ tính toán
Bạn cũng sở hữu một không gian khổng lồ nơi mà mọi người có thể chia sẻ và cung cấp nền tảng hay sức mạnh của máy tính không dùng của họ. Nếu bạn đang cần có một không gian để lưu trữ dữ liệu của bản thân hay tiến hành một vài tác vụ nặng thì DePIN hoàn toàn có khả năng giúp bạn bằng hệ thống chia sẻ trên.
AI và Data
Điều gì sẽ diễn ra với toàn bộ dữ liệu từ những thiết bị với người dùng? AI hoàn toàn thấu hiểu điều đó tương tự như xác định vị trí cần để phát wifi hay biện pháp dùng một vài tài nguyên khai thác hiệu quả hơn. Đây là bộ não đằng sau DePIN.
Quản trị
Do không có lãnh đạo cao nhất ở DePIN tất cả mọi người có được mã thông báo đều được tham gia bỏ phiếu về những vấn đề quan trọng trong hệ thống. Chúng ta đều có khả năng đưa ra quyết định đối với hoạt động nâng cấp hay thay đổi phương thức vận hành của phần thưởng. Đó chính là tinh thần cộng tác và đồng đội ở mức hiệu quả nhất.
DePIN và Sharing Economy
Xét về nền tảng thì DePIN giống như là một phiên bản cải tiến của nền kinh tế chia sẻ hay “Sharing Economy”. Ở mô hình Sharing Economy, những doanh nghiệp như Aibnb và Uber khai thác tài sản cũng như dịch vụ từ người dùng nhằm tạo ra giá trị.
DePIN nỗ lực thiết lập dựa vào ý tưởng từ nền kinh tế chia sẻ tuy nhiên sẽ theo một cách công bằng và bao quát hơn cho các cá nhân cũng như doanh nghiệp thật sự muốn đóng góp phát triển mạng lưới. Chẳng hạn như Drife chính là một phiên bản nâng cấp DePIN của Uber, gần như ở đó tài xế có thể nhận được toàn bộ tiền mà khách hàng trả cho dịch vụ cũng như nhận thêm token $DRF xem như sự khen tặng cho đóng góp từ họ.
Họ cũng có khả năng được tham gia đề xuất cũng như bỏ phiếu về những thay đổi ở giao thức cũng như những quy định của Drife. Chiến lược phát triển trong tương lai của Drife chính là dùng W3bstream từ IoTex nhằm đem đến thêm token thúc đẩy cho những tài xế sẵn lòng di chuyển ở các khu vực ít tài xế hơn nhằm mở rộng quy mô của mạng lưới đồng thời đem đến lợi ích lớn hơn cho người dùng.
Tại sao DePIN trở thành xu hướng trên thị trường crypto?
Theo Messari, năm 2024 là bước ngoặt lớn của DePIN với những đổi mới như công nghệ bằng chứng không tiết lộ (ZK), tích hợp meme coin, AI trên blockchain và trò chơi trên blockchain. Đặc biệt, khu vực châu Á được dự đoán sẽ trở thành tâm điểm của sự phát triển này, với kỳ vọng sẽ xuất hiện nhiều dự án DePIN hàng đầu trong giai đoạn 2024 – 2025.
Bất chấp giai đoạn thị trường suy thoái kéo dài, khiến doanh thu của nhiều dự án NFT, sàn DEX hay Blockchain giảm mạnh, DePIN vẫn thể hiện khả năng chống chịu tốt hơn. Trong khi doanh thu của các lĩnh vực khác lao dốc tới 70% – 75%, thì doanh thu của các dự án DePIN chỉ giảm trong khoảng 20% – 60%. Đây là một kết quả tích cực trong thời kỳ bear market.
Một yếu tố quan trọng giúp DePIN duy trì sức hút nằm ở việc hầu hết các dự án thuộc lĩnh vực này được phát triển trên nền tảng Solana là một blockchain có khả năng mở rộng cao và hiệu suất mạnh mẽ. Thêm vào đó, Solana liên tục cải tiến cả phần mềm và phần cứng của mình, nâng cao hiệu quả hoạt động. Điều này tạo điều kiện để các dự án DePIN không chỉ tồn tại mà còn phát triển song song với mạng lưới.
Những dự án DePIN nổi bật đáng chú ý hiện nay
Sau khi đã nắm bắt khái niệm DePIN là gì và hiểu rõ về điện toán phân tán, giờ là lúc khám phá các dự án DePIN hàng đầu trong lĩnh vực tiền mã hóa. Đây là những cái tên nổi bật với tiềm năng phát triển và ứng dụng công nghệ đột phá:
Bittensor (TAO)
Bittensor là một nền tảng mạng nơ-ron nhân tạo phi tập trung, kết hợp AI với công nghệ blockchain để tạo ra mạng lưới mô hình học máy phi tập trung. Với token TAO, dự án khuyến khích các node đóng góp tài nguyên tính toán, hỗ trợ các phép toán AI và tham gia vào quá trình quản trị mạng, đảm bảo sự tham gia của cộng đồng trong việc ra quyết định và phát triển hệ sinh thái.
Bittensor đã có bước đột phá khi được niêm yết trên sàn KuCoin, mở rộng khả năng tiếp cận của token TAO. Công nghệ của dự án dựa trên mô hình Proof of Intelligence và Decentralized Mixture of Experts, cho phép các dịch vụ AI giao tiếp và cộng tác trong một mạng lưới phi tập trung, tương thích với các nền tảng học máy truyền thống.
Render Network (RNDR)
Render Network là một nền tảng phi tập trung chuyên cung cấp dịch vụ kết xuất đồ họa thông qua sức mạnh tính toán phân tán. Trong đó, token gốc RNDR đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái Render Network được sử dụng để thanh toán cho các dịch vụ kết xuất và thưởng cho các node cung cấp sức mạnh tính toán.
Nhờ vào mô hình phi tập trung và khả năng tối ưu hóa tài nguyên, Render Network không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất nội dung số mà còn thúc đẩy tính sáng tạo bằng cách cung cấp môi trường kết xuất nhanh chóng và linh hoạt. Đây là một giải pháp đột phá cho những người dùng cần sức mạnh đồ họa mạnh mẽ nhưng bị hạn chế về nguồn lực phần cứng.
Filecoin (FIL)
Filecoin là một mạng lưu trữ phi tập trung, giúp người dùng chia sẻ dung lượng lưu trữ chưa sử dụng để đổi lấy token FIL. Hệ sinh thái Filecoin đã phát triển nhanh chóng với hơn 1,7 EiB dữ liệu được lưu trữ và sự tham gia của hơn 3.300 nhà cung cấp dịch vụ. Đặc biệt, việc ra mắt Máy ảo Filecoin (FVM) trên mainnet đã mang lại khả năng triển khai hợp đồng thông minh, mở rộng ứng dụng của token FIL sang các lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi) và ứng dụng phi tập trung (dApp).
Trong năm qua, giá trị của FIL đã ghi nhận mức tăng đáng kể, thể hiện niềm tin của cộng đồng vào sự phát triển bền vững của dự án. Sáng kiến Filecoin Plus cũng được giới thiệu như một lớp tùy chọn nhằm nâng cao tính toàn vẹn và hiệu quả của mạng.
Theta Network (THETA)
Theta Network là một nền tảng phân phối video phi tập trung, sử dụng công nghệ blockchain để tối ưu hóa chất lượng truyền phát và giảm chi phí. Người dùng được khuyến khích chia sẻ băng thông và tài nguyên tính toán để đổi lấy token THETA, giúp xây dựng một hệ sinh thái truyền phát video hiệu quả hơn.
Sự kiện ThetaCon đã trở thành cột mốc quan trọng của mạng lưới này, với sự tham gia của các đối tác lớn như Sony, Samsung và Google. Theta Network cũng giới thiệu giải thưởng Zilly Awards để tôn vinh những đóng góp của cộng đồng, đồng thời nâng cấp API Theta Explorer.
BitTorrent (BTT)
BitTorrent là dự án tiên phong trong lĩnh vực chia sẻ tệp phi tập trung, sử dụng công nghệ blockchain để tăng cường hiệu quả truyền tải dữ liệu. Dự án này nổi bật với khả năng phân phối các tệp lớn như video và phần mềm, đặc biệt là khi số lượng người dùng tăng lên.
Token BTT trong hệ sinh thái BitTorrent được sử dụng để khuyến khích người dùng chia sẻ băng thông, thanh toán cho tốc độ tải xuống cao hơn hoặc mua nội dung cao cấp. BTT cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các dApp trên nền tảng BitTorrent, tạo ra trải nghiệm tương tác linh hoạt và bảo mật cao.
Khám phá tiềm năng của DePIN
DePIN đang mở ra một chương mới trong việc phát triển, quản lý và sử dụng hạ tầng vật lý, với sức hấp dẫn đến từ khả năng chuyển đổi sang mô hình phi tập trung. Trong kỷ nguyên đổi mới này, việc áp dụng các hệ thống phi tập trung không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn mang đến cơ hội huy động nguồn lực cộng đồng hiệu quả, trao quyền cho người tham gia và thúc đẩy tính phân quyền thực sự.
Những lợi ích mà DePIN mang lại không chỉ giới hạn trong việc tối ưu hóa chi phí, mà còn mở ra cánh cửa để các cá nhân và cộng đồng trực tiếp góp phần định hình công nghệ. Bên cạnh các dự án nổi bật như Filecoin và Theta Network, hệ sinh thái DePIN còn có sự góp mặt của nhiều tên tuổi khác như IoTeX (IOTX), Livepeer (LPT) và Akash (AKT).
Dù tiềm năng của DePIN là rất lớn, nhưng hành trình chuyển đổi sang mô hình phi tập trung không hề dễ dàng. Các rào cản như sự không chắc chắn về quy định pháp lý, khả năng mở rộng hạn chế và nhu cầu áp dụng rộng rãi là những thử thách không thể bỏ qua. Để đạt được sự phát triển bền vững, các dự án DePIN cần tìm ra giải pháp để vượt qua những trở ngại này.
Kết luận
Tóm lại của DePIN là gì, với khả năng cách mạng hóa cơ sở hạ tầng vật lý và tăng cường bảo mật, DePIN không chỉ là một xu hướng tạm thời mà còn có thể trở thành nền tảng cho sự phát triển của các ngành công nghiệp. Từ việc nâng cao tính tự chủ cho cộng đồng đến tối ưu hóa hiệu suất, DePIN đang định hình tương lai của hệ sinh thái tiền mã hóa và hạ tầng kỹ thuật số toàn cầu, hứa hẹn sẽ tạo ra tác động đáng kể và xa hơn thế nữa.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.