Trong blockchain hiện nay giải pháp mở rộng Layer 2 đang được chú ý nhiều nhất chính là Rollup. Quy trình chuyển dữ liệu từ Rollup lên mainchain thông qua calldata tốn rất nhiều chi phí. Vì vậy mà để khắc phục tình trạng trên các nhà phát triển đã đưa blob vào sử dụng. Đây được xem là bước tiến trong việc giải quyết vấn đề mở rộng của blockchain. Vậy Blob là gì? Ưu nhược điểm như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu cụ thể về blob hơn ngay sau đây nhé!
Blob là gì? Tổng quan về Blob
Blob là cụm từ được viết tắt từ Binary Large Object. Đây là một kiểu dữ liệu mới đang được ứng dụng ở nền tảng Ethereum thông qua bản đề xuất EIP-4844 (còn được gọi với cái tên khác là Proto-Danksharding). Cơ chế này hướng đến mục đích chính là xây dựng thêm một nơi ghi lại dữ liệu giao dịch tạm thời, đặc biệt hậu thuẫn mạnh cho những cơ chế mở rộng như Lớp 2, nổi bật nhất là những giao thức Rollup.
Cơ chế vận hành của blob ở Ethereum
Trước đó, mỗi lần giao dịch được lưu ở hệ thống Ethereum, thông tin giao dịch sẽ kèm theo cơ chế calldata. Nhưng nhược điểm lớn nhất của calldata là mất phí ghi dữ liệu đắt và cần lưu lại mãi mãi ở blockchain, làm cho không gian hệ thống trở nên chật chội và phí gas càng tăng cao. Chính vì vậy Blob xuất hiện để xử lý vấn đề trên.
Không cần phải lưu trữ mãi mãi, blob sẽ tạo không gian cho người dùng ghi lại thông tin giao dịch ở thời gian ngắn, hỗ trợ tiết kiệm không gian lưu giữ cho những node ở mạng lưới. Vì vậy phí gas của những dự án Layer 2 đá giảm xuống khá nhiều, qua đó thúc đẩy người dùng tiếp xúc hệ sinh thái Ethereum với chi phí thấp hơn.
Thông số về kỹ thuật và mức lưu trữ tối đa của blob
Xét về kích thước, từng blob có không gian lưu trữ mặc định là 128KB. Ở từng khối Ethereum, có thể tiếp nhận tối đa là 6 blob, tương đương với tổng không gian lưu trữ là 768KB cho mỗi khối. Đặt mức tối đa số lượng blob cho từng khối để đảm bảo hệ thống vẫn giữ được sự bình ổn và bảo mật khi giải quyết khối lượng giao dịch tăng thêm.
Nhưng thông tin ở blob không lưu trữ mãi mãi. Dựa vào cơ chế hiện nay, thông tin blob sẽ được ghi lại trong khoảng 18 ngày trước lúc tự động tiêu hủy khỏi những node. Phương thức tiếp xúc trên hỗ trợ những node không bị áp lực bởi lượng thông tin cần lưu trữ trong dài hạn quá lớn. Bên cạnh đó, thời gian này cũng đủ để những Layer 2 giải quyết các thông tin quan trọng.
Nhìn chung, hoạt động thêm blob cho Ethereum chính là bước ngoặt lớn đối với hoạt động nâng cao năng lực mở rộng và tiết kiệm phí gas cho nền tảng. Việc này đem lại khá nhiều lợi ích cho những giao thức Layer 2, khi vốn đang giữ vai trò ngày càng thiết yếu đối với việc đưa Ethereum tiếp cận nhiều người hơn với mức phí hợp lý.
Lý do mà Blob trở nên quan trọng là gì?
Việc sử dụng Blob đem đến lợi ích thiết yếu cho mạng lưới Ethereum, đặc biệt là những giải pháp mở rộng Layer 2. Bên dưới sẽ điểm qua những nguyên nhân cốt lõi:
Tiết kiệm chi phí cho Layer 2
Hiện nay những dự án của Rollup như Optimism, zkSync hay Arbitrum con gửi thông tin giao dịch đến chửi gốc nhầm giữ sự an toàn. Thông tin này trước đó đều được lưu tại calldata, vì lưu trữ mãi mãi ở blockchain nên chi phí không hề rẻ. Theo số liệu tổng hợp được thì khoảng phí của calldata chiếm gần 80% trên tổng mức phí hoạt động của những Rollup.
Khi Blob bắt đầu được áp dụng, khoản phí này đã có sự suy giảm đáng kể nhờ vào mô hình ghi dữ liệu tạm thời, nhẹ hơn calldata rất nhiều. Số liệu thống kê hiện nay cho thấy khoản phí giao dịch ở Layer 2 đã giảm từ 65% – 90% khi áp dụng Blob. Việc này đã tạo cơ hội hỗ trợ trader giao dịch với phí gas thấp, thúc đẩy hàng loạt dApp phát triển bền vững ở những Layer 2.
Xây dựng một thị trường phí gas độc lập
Ưu điểm của Blob là nó hoạt động ở một môi trường phí gas độc lập với mô hình phí gas ở blockchain Ethereum. Có thể hiểu, kể cả lúc nền tảng Ethereum gặp phải tình huống tắc nghẽn vì số lượng giao dịch tăng mạnh, thì Blob vẫn có thể điều chỉnh mức phí riêng, hỗ trợ giữ vững sự bình ổn cho những giao dịch ở Layer 2.
Mô hình tính phí Blob được hiệu chỉnh dựa trên sự cân bằng cung cầu. Ở trạng thái bình thường, từng khối Ethereum có thể thu nhận 3 blob. Tuy nhiên, khi số lượng blob cao hơn mức này thì phí blob sẽ được gia tăng một cách tự trọng dựa trên cấp số nhân: từng blob vượt mức sẽ đẩy giá cao hơn 12.5% so với blob đứng trước. Việc này hỗ trợ quản lý lưu lượng thông tin, hạn chế tình trạng mạng lưới bị bão hòa.
Đặt nền tảng cho Danksharding ở tương lai
Việc dùng Blob ở EIP-4844 chính là một bước thử nghiệm ban đầu ở chiến lược chuyển đổi sang giao thức mở rộng Danksharding hoàn chỉnh. Proto-Danksharding ở hiện tại cho Ethereum được phép kiểm tra năng lực giải quyết thông tin lớn bằng blob trước lúc đi tới Danksharding hoàn toàn với hệ thống có khả năng giải quyết hàng nghìn giao dịch cho mỗi giây, làm cho Ethereum trở thành cơ sở hạ tầng có quy mô toàn cầu cho tất cả dApp.
Ảnh hưởng thực tế của Blob đến thị trường
Sau khi đã tìm hiểu qua về blob là gì, thì nội dung sau đây sẽ đề cập đến một số thay đổi trên thực tế khi ứng dụng cơ chế này. Hoạt động thực thi blob bằng bản cải tiến Dencun (EIP-4844) không phải chỉ nâng cấp lý thuyết mà nó đã tạo nên những tác động khá lớn đến thị trường tiền mã hóa, đặc biệt là những Layer 2.
Phí giao dịch ở Layer 2 giảm mạnh
Ngay khi hoàn thành Dencun Upgrade, đồng loạt những dự án Layer 2 để có sự suy giảm phí gas đáng kể.
Ví dụ thực tế: Ở Starknet, chi phí để triển khai một giao dịch chuyển ETH lúc trước khoảng 0.5 USD, hiện tại giảm còn 0.02 USD sau khi ứng dụng lưu trữ blob. Như trường hợp Starknet, Base và Optimism cũng đã thông báo về mức chi phí đã giảm đến 90% so với trước đó.
Việc phí gas giảm sâu đã làm cho những Layer 2 trở nên thu hút hơn với nhóm người dùng phổ thông. Đồng thời nó cũng mở ra cánh cửa mới cho sự gia tăng khối lượng giao dịch mà không làm mạng lưới quá tải.
Sự có mặt của BlobScriptions cùng với vấn đề lạm dụng
Nhưng đi kèm với lợi ích thì Blob cũng đem đến một số thách thức cho thị trường. Một vài nhóm phát triển đã lợi dụng không gian lưu trữ rẻ ở Blob để thực thi Inscriptions. Đó là phương thức lưu dữ liệu ở blockchain giống với trào lưu Ordinals ở Bitcoin.
Hậu quả là dẫn đến hiện tượng BlobScriptions, khi đồng loạt các dữ liệu không đáp ứng giao dịch trọng tâm được đẩy lên chiếm đoạt không gian Blob:
- Khoảng thời gian đỉnh điểm có thể ghi nhận được 40% tổng không gian blob được dùng cho Inscription.
- Sự tranh giành không gian lưu trữ trên làm giá thuê Blob gia tăng đột ngột, từ khoảng vài cent (0.01 USD) lên đến 300 USD, nghĩa là tăng 10.000%.
Đa phần những nhà phát triển ở hệ sinh thái Ethereum đã có phản hồi tiêu cực với hiện tượng trên vì nhận định nó chiếm dụng tài nguyên nền tảng một cách vô nghĩa và trái ngược với mục đích cải thiện lưu trữ thông tin.
Tác động tích cực đến thị trường DeFi và NFT
Tuy có những điểm trái chiều nhưng xét về tổng thể thì Blob vẫn đem đến các cơ hội mới mẻ, nổi bật là ở mảng NFT và DeFi:
- Mức phí để tạo ra NFT ở những Layer 2 hiện tại đã giảm sâu nhờ phí gas thấp, hỗ trợ những dự án NFT đơn lẻ có thể tiếp xúc với người dùng một cách thuận tiện hơn.
- Với những dự án có tích hợp giao thức Paymaster, khi trader không thanh toán phí gas trực trực tiếp vào lúc giao dịch (gasless transaction) với mức phí vận hành cũng đã giảm đáng kể. Hơn thế nữa có một số dự án đã ghi nhận mức phí giảm từ 41.000 đô còn 4.100 đô mỗi tháng khi ứng dụng ưu điểm của Blob.
Nhìn chung, Blob không bị giới hạn là một phiên bản cải tiến kỹ thuật thông thường, mà nó đã thật sự tác động rõ ràng đến phương thức những dự án mã hóa hoạt động và tương tác với người dùng.
Tương lai của Blob: Hướng đi của Ethereum như thế nào?
Việc thực thi Blob (Binary Large Object) hiện nay chỉ là bước đi đầu tiên ở hành trình phát triển quy mô hệ thống Ethereum. Trong thời gian sắp tới, nhiều điểm nâng cấp kế tiếp sẽ được kiểm nghiệm và ứng dụng, được kỳ vọng sẽ hình thành nên các thay đổi rõ rệt hơn cho toàn bộ nền tảng.
Full Danksharding: Bước tiến xa về năng lực mở rộng
Mục đích cuối cùng mà Ethereum cần đạt được là mô hình Danksharding hoàn chỉnh. Ở hiện tại từng khối chỉ giới hạn 6 blob, thì thời điểm Full Danksharding hoàn toàn mức giới hạn sẽ là 64 blob cho từng khối. Việc này có nghĩa là năng lực giải quyết thông tin của Ethereum sẽ gia tăng lên rất nhiều, đủ khả năng xử lý hàng nghìn TPS mà không lo lắng mạng bị quá tải, hình thành nên hướng đi mới cho một loạt dApp vận hành trơn tru như những mô hình tài chính truyền thống.
Tối ưu hoá chi phí bằng việc chia sẻ Blob giữa những Layer 2
Một lối đi mang đến nhiều cơ hội chính là việc những giao thức Layer 2 có thể kết hợp cùng nhau nhằm dùng không gian blob chung, không cần phải mua blob lẻ cho từng dự án. Khi những Rollup kết hợp chia sẻ thông tin blob, mất phí lưu trú thông tin sẽ điều chỉnh hợp lý hơn, giá thành sẽ hạ xuống cho trader cuối cùng. Đó được xem là kế hoạch hợp tác đôi bên cùng có lợi cho tất cả mạng lưới Layer 2.
Kiểm soát tình trạng lạm dụng blob
Tuy Blob đem đến lợi ích rõ rệt về tính kỹ thuật cũng như chi phí, nhưng người dùng cũng hiểu rõ được những rủi ro lạm dụng nó như BlobScriptions chính là một ví dụ điển hình. Do đó, ở những đề xuất cải tiến kế tiếp, có rất nhiều giải pháp được đưa ra bàn luận để giảm thiểu những hoạt động spam thông tin blob nhưng không đáp ứng mục tiêu giao dịch trọng tâm. Mục tiêu chính là giữ cho không gian của blob luôn trong tình trạng sẵn sàng đáp ứng những nhu cầu cần thiết, hạn chế lập lại những đợt tăng phí đột ngột trước đó.
Kết luận
Nội dung bài viết trên chắc hẳn đã cho bạn hiểu được blob là gì và giúp bạn có được những định hướng mới trong giao dịch. Có thể thấy Blob chính là bước ngoặt quan trọng đối với giải pháp mở rộng Ethereum, hỗ trợ tiết kiệm phí gas và giải pháp mở rộng Layer 2. Nhưng vấn đề lạm dụng blob bào Inscription đã tạo ra những luồng ý kiến trái chiều. Ở tương lai, Ethereum sẽ có những bản nâng cấp để blob thể hiện tối đa năng suất, hướng đến một mạng lưới decentralized, scalable và chi phí thấp.
Tôi là Phùng Cảnh Lang, với hơn 5 năm kinh nghiệm trong thị trường Crypto, tôi hy vọng những bài viết của mình thật sự hữu ích với bạn. Là một người từng trải, tôi rất mong khi ai đó gia nhập vào thị trường Crypto hãy nên trang bị đầy đủ kiến thức, vì đây là đầu tư không phải một canh bạc may rủi.